James Webb teleskopi "qora cho'qqi yulduzi"ni kashf etdi: erta alamdagi sirli qizil nuqtalarning sirri

Soundgarden guruhi "Black Hole Sun" (Qora cho'qqi quyosh) ijro etganda, ular o'zlari ham bilmasdan haqiqatga yaqin narsa aytilgan bo'lishi mumkin. Nature jurnali nashr etgan yangi tadqiqotda ulamachilar James Webb kosmik teleskopi (JWST) ma'lumotlari asosida quyosh tizimimiz o'lchamiga teng, kosmik chuqurliklarda yashil qizil nur bilan yonayotgan ob'ektni tavsifladilar. Bu kashf astronomik ob'ektlarning klassik tasavvurlarini qayta yozish darajasida muhim.

Nima kuzatildi?

Tadqiqot markazi — MoM-BH*-1 nomli ob'ekt. U juda uzoqdagi, yani alam hali 660 million yillig edi (hozirgi 13,8 milliard yilga qaraganda) paytga tegishli. JWST tasvirlarida bu ob'ekt erta alamda tez-tez uchraydigan yorqin qizil nuqtalardan biri ko'rinishida paydo bo'lgan. Avval ko'rinishi oddiy, lekin juda katta yulduzga o'xshaydi. Ammo spektral tahlil natijalari astronomlarni hayratga soldi.

Nega bu oddiy yulduz emas?

Uchta asosiy dalil MoM-BH*-1 ning yulduz emasligini ko'rsatadi:

• Energiya chiqishi: Ob'ekt yadroli sintez orqali har qanday yulduz ishlab bera oladigan energiyadan 100 milliard marta ko'proq energiya CHIQARIB YUBORAYAPTI. Bu hatto erta alam standartlariga ham juda katta qiymat.
• Nurning to'sqinlik o'zgarishi: Spektrda ba'zi to'lqin uzunliklari to'liq yo'qolgan. Yulduzlarda bu atmosfera sharqitishi tufayli bo'ladi, lekin MoM-BH*-1 da bu effekti normal yulduz fizikasini bilan tushuntirish imkonsiz darajada kuchli.
• Galaktika yashirinligi: Boshqa "qizil nuqtalar" galaktika ichida yashirin bo'lib, ularning nuri galaktika nuri bilan aralasgan. MoM-BH*-1 da esa qora cho'qqi yulduzi o'z galaiktikasini to'liq yashirib, "toza qora cho'qqi yulduzi nuri"ni berayapti.

Qora cho'qqi yulduzi gipotezasi qanday ishlaydi?

Ilmiy gipoteza quyidagicha: ob'ekt markazida modda yutib, og'ir energiya CHIQARIB YUBORAYOTGAN qora cho'qqi yotib. Uning atrofida juda zich va yorqin gaz o'rami bor. Markazdan kelayotgan energiya bu gazdan o'tganda, spektral imzosi o'zgarib, oddiy yulduz nuriga o'xshash xususiyatlarga ega bo'ladi. Bu — yulduz emas, lekin yulduzga o'xshaydigan "kamflaj"langan qora cho'qqi.

Erta alamdagi "qizil nuqtalar" muammosi

JWST ishlashni boshlagandan beri astronomlar erta alamda kichik, qizil rangdagi, lekin aniq klassifikatsiya qilinmas ob'ektlar — "little red dots" — ni kuzatib bormoqda. Ularning kelib chiqishi hali noaniq. Asosiy versiyalar:

• Yulduzlardan to'la, lekin juda zich galaktikalar;
• Chang yashirgan qora cho'qoqlar;
• Hozirgi alamda uchramas, to'liq yangi turdagi tizimlar.

Qora cho'qqi yulduzi gipotezasi bu ro'yxatga qo'shimcha variant sifatida kiritilgan edi. MoM-BH*-1 aynan shuning uchun qiziqarli: u bu gipotezani eng toza ko'rinishida tasvirlab beradi, chunki qora cho'qqi yulduzi o'z galaiktikasidan kuchliroq yonayotgan.

Rohan Naidu nima deyadi?

Tadqiqot bosh avtori, MIT da ishlagan Rohan Naidu matbuot xabarnomasida quyidagicha aytdi: "Har bir qizil nuqta qora cho'qqi yulduzi bo'lishi mumkin, oddiy erta galaktika ichida yashirin. MoM-BH*-1 ning xususiyati shundaki, uning qora cho'qqi yulduzi atrofidagi galaiktikani butunlay yashirib yotganligi, shuning uchun biz toza qora cho'qqi yulduzi nurini ko'ramiz."

Nima hali noaniq?

Gipoteza jalb qilsa-da, u hali tasdiqlanmagan. Asosiy ochiq savollar:

• Gaz o'rami qanday shakllangan va qanchalik barqaror?
• Bu ob'ektlar necha qadar keng tarqalgan — har bir qizil nuqta shu tariqa tuzilganmi?
• Ular qora cho'qqi o'sish mexanizmlariga qanday ta'sir qiladi?

Kelgusi JWST spektral kuzatuvlari va kompyuter modellashtirishlari bu savollarga javob berishi kerak. Agar tasdiqlansa, bu kashf erta alamdagi qora cho'qoqlar qanday shu darajada katta bo'lishganini tushuntirishda yordam beradi — bu hali cosmologiyaning eng qiyin muammolaridan biri.

Xulosa

MoM-BH*-1 kashfi JWST ning erta alamni o'rganishdagi qudratini yana bir marta ko'rsatdi. Bu ob'ekt — yulduz emas, lekin yulduzga o'xshaydigan, qora cho'qqi yonadigan gazli o'ram. Agar gipoteza to'g'ri bo'lsa, astronomlar "qizil nuqtalar" sirrining kalitini topgan bo'lishlari mumkin. Hozircha bu — juda kuchli, lekin hali tasdiqlanmagan ilmiy taklif. Kelgusi kuzatuvlar haqiqatni aniqlashda faisa bo'ladi.