So‘nggi bir yilda, hayvon behaviori va eganing ruhiy salomatligi o‘rtasida yangi bir yo‘nalish paydo bo‘ldi: egalarning ularning itlari bilan bog‘iq emocionallikni ochiq tarzda baham ko‘rishlari. Bu yo‘nalishning bir misoli — Wired magazinida tasvirlangan Dogs Anonymous (DA) nomi bilan tanilgan anonim qo‘llab-quvvatlash guruhi. DA, 2025 yilida Louise Crane, Daphne Mendoza‑Tervanis va Jerri Scherff tomonidan tashkil etilgan, it egalariga xavfsiz mehmonxona tarzida tajriba ulashish, maslahat olish va bir-birlariga emosional yordam berish imkonini beradi.
DA ning asosiy tavsifi — “men itim bilan hayatim o‘ylaganimdek emas” deb tanishish. Bu ifoda, guruhning birinchi tasdiqlovchisidir va har bir qatnashuvchi tomonidan qo‘llab-quvvatlash sessiyasining boshida takrorlanadi. Anonimlik, Alcoholics Anonymous (AA) dasturidan olingan, muhim rol oynaydi: qatnashuvchilar ismlarini, manzillarini yoki boshqa shaxsiy ma’lumotlarni ifsha etmasdan, faqat emocionallik va tajriba haqida gapiradilar. Bu shaxsiy mahfuzlik, egalarni “qayg‘usi” yoki “hakamlik” hissi bilan muvofiq emas, balki bir-birlariga yordam berishga intiladigan muhit yaratadi.
Guruhning har bir uchrashuvi Zoom orqali o‘tadi, haftalik bazada. qatnashuvchilar — birinchi marta it egalari, tajribali egalar, omadlor, omadgarsizlar va ba’zi professional it murabbiyalari — birgalikda emocionallarini, muammolarni va muvaffaqiyat hikoyalari ulashadi. MASALA, bir qatnashuvchi “itimin haydovchilikka nalgarish” deb shikoyat qilgan, ikkinchisi “itimin resursni himoya qilish” (resource guarding) sababida boshqa itlar bilan janglashishini bildirdi. Ushbu turli muammolar, guruhda “shame” (qayg‘usi) deb nomlangan bir xil emocionallik asosida birlashtiriladi.
Bir necha qatnashuvchi, Louise Crane bilan suhbatlashganda, aytdi ki “itimin o‘zgarishi, eshikdan tashqari joylarda og‘ir bo‘lishi, yoki yo‘l yo‘q bo‘lgan gavaharlar bilan bog‘liq bo‘lsa, men o‘zimni yolg‘iz his qilaman”. Shunday his-tadbiro, DA daimi qatnashuvchilari tomonidan takrorlanadi va bu, egalarning o‘zlarining itlari bilan bog‘iq muammolarini “maxfiy” deb his qilishiga olib keladi. Crane, “ayol egalar uchun bu his qo‘shimcha kuchlaydi, chunki jamiyat ayolarning “ideal” it egali bo‘lishi kutiladi” deb izohlaydi.
2024 yilida Pets ilmiy jurnalda nashrlangan o‘roqida, behaviorali muammolarli it egalaridan 53 foiz “yolg‘iz” his qilishini, 78 foiz esa “baland egayish yukliligi” (caregiver burden) his qilishini bildirdi. Bu his-tadbiro, egalarning moliyaviy xarajatlari, vaqt sarflanishi va emosional yorg‘imligi birlasib, ularning jami salomatligiga salbiy ta’sir qiladi.
DA uchrashuvlarida muhokama qilinadigan muammolar faqat emosional bo‘lmagan, balki ilmiy asosga ega. 2026 yilida Lincoln Universiteti tadqiqotchilari itning reaktiiv (reactive) davrini uchta asosiy kategoriyaga ajratdi: oral hujumlar (tishlama, isqilish), frustration (narohatlik) va posturaviyat (pozitsionlash, silkitish). Ushbu kategoriyalar ichida “eng tez-tez uchraydigan” simptomlar — o‘g‘irlik (lunging) va sovuq (barking) — egalar tomonidan ko‘p uchraydigan muammo sifatida topildi.
Bu ilmiy klassifikatsiya, DA daimi qatnashuvchilari tomonidan “triggerlarni ka’chirish” va “itning reaktsiyasini oldindan bashorat qilish” strategiyalarini shakllantirishga yordam beriyapti. Masalan, New Orleansdan bir qatnashuvchi, “itimin reaktiiv treningidan qaytganda men yomg‘irga uchrashdim” deb yozgan, keyin DA uchrashuvlariga qatnashib, “triggerlarni aniqlash va oldindan tayyorlanish” usullarini o‘rganishni ko‘rsatdi.
Bir necha it egalari uchun mo‘ljallangan qo‘llab-quvvatlash guruhlari (masalan, breed‑specific klublar yoki veterinar klinikalarining qo‘llab-quvvatlash dasturlari) anaqa muammolarga tavsiya berish, dorilar yoki trening dasturlarini taklif qiladi. DA esa, egarning emosional holati avvalga qo‘yiladi. Daphne Mendoza‑Tervanis, 15 yil pet sohasida ishlagan, “Biz itni oldin qo‘yishimiz sababida bu holatga yetib kelganmiz” deb aytdi, va qo‘shib, “DA egarning o‘z feelingsini, qo‘rg‘inini va umidini ifoda qilishini ta’minlaydi.”
Shuningdek, DA AA‑dagi “experience, strength, hope” (tajriba, kuch, umid) prinsipini amalga oshiradi. Har bir uchrashuvda qatnashuvchilar o‘zlarining muvaffaqiyat hikoyalarini, qiyinliklarini va ulardan olingan darslarni ulashadi. Bu jarayon, qatnashuvchilarga “men yolg‘iz emasman” hissi yaratadi va emosional yuklashni kamaytiradi.
DA ning asosiy muvofiqiyati — qatnashuvchilarning bir-biriga emosional yordam bera olishidir. Maslahat berish, ilmiy tavsiyalar yoki professional tavsiyalar emas, balki tajriba ulashish orqali yasaladigan “bir-biriga qo‘llab-quvvatlash” modeli. Shunday usul, qatnashuvchilarga “meni tushunadigan kimdir bor” hissi yaratadi va bu, umuman, stress darajasini kamaytiradi.
Cheklovlar ham mavjud. Birinchi, DA hozirgacha largely AQSH residentlari tomonidan qatnashiladi; Singapoor, Kostarika va boshqa mamlakatlardan qatnashuvchilar soni hali cheklangan. Ikkinchi, guruhning strukturi — haftalik Zoom uchrashuvlari — har bir qatnashuvchiga doimo ishora bo‘lmaydi, masalan, zonali internet bog‘lanish muammolari yoki osobiy jadvalar sababida qatnashuvchilarga qatnashish imkoniyati yo‘q bo‘ladi. Ucinchi, DA hozirgacha professional it behavioristlar yoki veterinarlar bilan rasmiy hamkorlik kurmagan; shuninguchun, ilmiy tavsiya yoki dorilar tavsiyasi shu yerda cheklangan.
Kelajakda, DA rahbariyatiga:
Dogs Anonymous, it egalarining emosional yuklashini, qayg‘usi hissi va yolg‘izligini kamaytirishga yo‘naltirilgan yagona modeldir. Anonimlik, tajriba ulashish va emosional holatga muvofiqiyat berish prinsipi orqali, DA, it behaviori ilmiy topklarini egarning jahoniy salomatligiga bog‘laydi. Agar guruhning hozirgi shakli cheklovlari bo‘lsa ham, uning asosida amalga oshirilgan “bir-biriga qo‘llab-quvvatlash” modeli, hayvon va eganing o‘rtasidagi bog‘ni chuqurlashtirishda, emosional yuklashni kamaytirishda va jamiyatdagi it egalari uchun mehroniy muhit yaratishda potencialga ega. Keyingi yillarDA, ilmiy tadqiqotlar va professional hamkorlik bilan birgalikda, bu qo‘llab-quvvatlash guruhi hayvon egalari jahoniy salomatligining muhim qismi bo‘lishi mumkin.
W harfi tarixi va uning Rim imperiyasining qulashidan keyin paydo bo'lishi haqidagi maqola. Bu harf qanday paydo bo'ldi va nima uchun u bugungi kunda ham ishlatilmoqda.
Kichik cilialar korallarni kislorod bilan ta'minlaydi, ammo suv issiqligi oshganda bu mexanizm buzilib, massali o'lim va blekingga olib keladi.
Matematika olamida AI texnologiyalarining kuchayishi odamlar va kompaniyalar o'rtasidagi munosabatlarni o'zgartirib yubordi. Bu voqeada matematiklar AI dan foydalanishni qanday baholashlari va qanday qiyinchiliklarga duch kelishlari haqida.
Chariklo deb nomlanuvchi kichik kosmik jism atrofidagi halqalar oʻn yillik davomida oʻzgarib ketgani aniqlangan. James Webb kosmik teleskopi yordamida olib borilgan tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, bir halqa zichroq, ikkinchi halqa esa deyarli yoʻqolib ketgan.