Yaqinda NASAning Jet Propulsion Laboratory (JPL) dagi planetolog Yang Liu boshchiligidagi jamoa, Sahara cho‘lidagi Mali hududida 2022 yilda topilgan Teghaza 001 meteoritasi 4,1 milliard yillik ekanligini tasdiqladi. Bu kashfiyot Marsning qadimiy qobig‘ini o‘rganish uchun yangi imkoniyat yaratadi va sayyoraning geologik tarixiga yangi sahifa ochadi.
Marsning sirtida ko‘plab kraterlar mavjud bo‘lib, ularning ko‘pchiligi 3 milliard yildan eski ekanligi taxmin qilinadi. Biroq, Yerda topilgan Mars meteoritlari, masalan, shergottitlar, nakhlitlar va chassignitlar, asosan 2,4 milliard yildan yosh. Shundan beri faqat Allan Hills 84001 va Afrika shimolidagi "Black Beauty" kabi ikki qadimiy meteorit ma'lum edi. Endi uchinchi qadimiy namuna – Teghaza 001 – kashf etildi.
Marsning qobig‘i o‘z ichiga olgan turli qatlamlar, vulkanik faoliyat, suvli erozion va meteor urishlari kabi jarayonlar orqali shakllangan. Qadimiy qobig‘lar, ya'ni birinchi bir necha milliard yillik qatlamlar, sayyoraning dastlabki sharoitlari, atmosferaning qalinligi va ichki dinamikasi haqida muhim ma'lumot beradi. Ammo bu qatlamlar Yerga tushgan meteoritlar orqali o‘rganish qiyin, chunki ular juda kam uchraydi.
Qadimiy meteoritlar nashr etilgan ma'lumotlarga ko‘ra, Marsdan chiqqan qobiq materiallari katta urishlar natijasida kosmosga chiqariladi. Kichik, yumshoq yoki poroza (pudra) shaklidagi materiallar esa bu jarayonda yo‘qoladi, shuning uchun faqat mustahkam, qattiq qobiq bo‘laklari Yerga yetib keladi. Bu tabiiy filtratsiya jarayoni qadimiy meteoritlarning kam uchrashiga sabab bo‘ladi.
Teghaza 001 Mali cho‘lidagi bir qator arkeologik qazishmalar orasida topildi. Dastlab u oddiy tosh sifatida ko‘rilgan, lekin kimyoviy tahlillar natijasida u Marsga mansub bo‘lishi aniqlandi. Liu jamoasi izotopik sanash usullaridan foydalangan holda, bu meteoritning kristallik tuzilishi va radiometrik yoshini aniqladi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, Teghaza 001 kamida 4,1 milliard yil avval, ya'ni Marsning eng qadimiy qobig‘idan bir bo‘lak.
Bu yosh, Yerning eng qadimiy qobig‘lari, masalan, Acasta Gneiss (4,0 milliard yil) bilan teng yoki undan ham eski bo‘lishi mumkin. Shuning uchun ilmiy hamjamiyat bu namuna orqali Mars va Yerning birinchi geologik bosqichlarini solishtirish imkoniyatiga ega bo‘ldi.
Teghaza 001 ning tahlili bir necha muhim savollarga javob beradi:
Ushbu ma'lumotlar, Marsning dastlabki geologik faoliyati, vulkanizm va suvsizlanish jarayonlari haqida yanada aniqroq tasavvur yaratadi. Shuningdek, bu kashfiyot, Marsda hayot izlarini qidirishda yangi yo‘nalishlar ochadi, chunki qadimiy qobiqda organik molekulalar yoki mikrobiologik izlar bo‘lishi ehtimoli ko‘proq.
Teghaza 001 kabi qadimiy meteoritlarni topish va tahlil qilish bir qator qiyinchiliklarga duch keladi:
Kelajakda, Marsdan to‘g‘ridan-to‘g‘ri namunalar olish uchun Mars missiyalari (misol uchun, Perseverance roverining Mars Sample Return loyihasi) muhim ahamiyatga ega bo‘ladi. Biroq, Yerda topilgan qadimiy meteoritlar ham Marsning tarixini o‘rganishda muhim qo‘shimcha manba bo‘lib qoladi.
Teghaza 001 meteoritasi Marsning eng qadimiy qobig‘ini o‘rganish uchun yangi derazani ochdi. Uning 4,1 milliard yillik yoshi, Marsning dastlabki geologik bosqichlari, suvli muhit va sayyoralararo kimyoviy o‘xshashlik haqida qimmatli ma'lumot beradi. Bu kashfiyot, planetologik tadqiqotlar, Marsda hayot izlarini qidirish va kelajakdagi Mars missiyalari uchun ilmiy asos yaratadi. Shuningdek, meteoritlarning topilishi va tahlili jarayonidagi tabiiy filtratsiya mexanizmi, qadimiy namunalarning kam uchrashiga sabab bo‘lishini yana bir bor tasdiqladi.
Manba: Ars Technica
NASAning Perseverance Mars roveri 45.22 kilometrga yetib, boshqa sayyoralarda eng uzoq masofani bosib o'tgan rekordni yangiladi. Ushbu yutuqqa erishish jarayonida rover yangi avtonomiyaga ega bo'ldi.
Motor imagery — bu tana harakatlarini tasavvur qilish orqali muskul quvvatini oshirish va sportchi sifatini yaxshilash usuli. Ilmiy tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, tasavvuriy mashqlar aslida fizik mashqlarni qoplashga qodir.
OpenAI matematikada, kompyuter fanlarida va fizikada uchta katta kashfiyotni e'lon qildi. Kompaniya bu borada akademiklar bilan hamkorlik qilishning yangi usulini taqdim etdi.
Shimoliy-G'arbiy Universitet fiziklari antimateriya zarrasi bo'lgan pozitronni uch oy davomida ushlab turishdi. Bu tajriba kvant holatlarini aniq nazorat qilish imkonini berdi.