2024-yilda tabiiy gaz ishlab chiqarishda AQSh birinchi o‘rinda: global reyting tahlili

Jahon energetika bozorida yangi balans

Amerika Qo‘shma Shtatlari (AQSh) 2024-yilda tabiiy gaz ishlab chiqarishda dunyodagi eng yirik davlat sifatida namoyon bo‘ldi. Energetika axboroti boshqarmasi (EIA) ma'lumotlariga ko‘ra, mamlakat 1 069 milliard kub metr gaz qazib oldi, bu Rossiyaning hajmidan 1,6 barobarga ortiq va Eron hamda Xitoyning umumiy ishlab chiqarishiga teng.

Reytingning asosiy raqamlari

• AQSh: 1 069 mln m³ (37 751 mln kub fut)
• Rossiya: taxminan 660 mln m³
• Eron + Xitoy: birgalikda taxminan 1 069 mln m³
• Kanada: 212 mln m³ (7 500 mln kub fut) – ikkinchi o‘rinda
• Qatar: 212 mln m³ – ikkinchi o‘rinda

Bu raqamlar shuni ko‘rsatadiki, birinchi to‘rt davlat (AQSh, Rossiya, Eron, Xitoy) jahon tabiiy gaz taklifining qariyb 75 % ni tashkil etadi. Keyingi darajadagi davlatlar esa hajmlari keskin pasayib, har biri 212 mln m³ dan oshmaydi.

Nega AQSh yetakchilik qiladi?

2005 yildan beri AQShda gaz qazib olish hajmi uch baravarga oshdi. Buning asosiy sababi gidrorazriv usuli (fracking) bo‘lib, bu texnika shifer qatlamlaridagi gazni iqtisodiy jihatdan foydali qilishga imkon berdi. Fracking natijasida shifer gaz ishlab chiqarish hajmi keskin o‘sdi, bu esa AQShni nafaqat ichki bozor, balki eksport bozorida ham asosiy o‘yinchiga aylantirdi.

Geosiyosiy kontekst va infratuzilma

Yaqin Sharqdagi siyosiy beqarorlik, ayniqsa Ho‘rmuz bo‘g‘ozidagi inshootlarga ta’sir, gaz infratuzilmasiga xavf tug‘di. Bu holat global bozorlarni yanada ishonchli va yirik ishlab chiqaruvchilarga, xususan AQShga qaratishga majbur qiladi. Gaz yetkazib berish tarmog‘i, quvurlar va suyuq gaz (LNG) terminallari AQShning global energetika tizimidagi o‘rnini mustahkamlaydi.

Kelajak prognozlari

Tabiiy gaz bozorida konsentratsiya darajasi oshib borayotganligi sababli, ishlab chiqaruvchilar o‘z pozitsiyalarini yanada mustahkamlashga intilmoqda. AQShning gaz eksporti hajmi, ayniqsa suyuq gaz (LNG) bozorida, 2025‑2027 yillarda yanada o‘sishi kutilmoqda. Boshqa davlatlar, xususan Rossiya va Qatar, ham o‘z infratuzilmasini kengaytirish orqali raqobatbardoshligini saqlab qolishga harakat qilmoqda.

Xulosa

2024‑yilgi ma'lumotlar shuni ko‘rsatadiki, tabiiy gaz ishlab chiqarishda AQSh global bozorni egallab, boshqa davlatlarning hajmlariga nisbatan katta farqni yaratdi. Gidrorazriv texnologiyasi, kengaytirilgan eksport infratuzilmasi va siyosiy‑iqtisodiy omillar AQShni bu sohada asosiy yetakchiga aylantirdi. Kelgusida ham bu tendensiya davom etishi, energetika bozorida yangi dinamikalarni shakllantirishi kutilmoqda.