Verisign .com ro'yxatiga qarshi iste'molchilar sinfiy da'vosi

Verisign, .com domenlari ro'yxatining yagona operatori, iste'molchilarni noqonuniy monopoliyadan foyda ko'rayotganligi da'vo qilingan. Hagens Berman advokatlik firmasi ushbu monopoliyaga qarshi sinfiy da'vo ariza berdi, bu esa internetda eng keng tarqalgan domen kengaytmasi narxining oshishi va raqobatning yo'qligiga e'tibor qaratadi.

Fon va kontekst: .com domenlari qanday ishlaydi?

.com domeni dunyo bo'ylab 160 milliondan ortiq faol ro'yxatga ega bo'lib, har bir veb-sayt va elektron pochta manzili uchun asosiy infratuzilma hisoblanadi. Ro'yxat ikki darajali tizimga asoslanadi: Verisign registri (wholesale daraja) va minglab ro'yxatdoshlar (GoDaddy, Namecheap, Cloudflare kabi) iste'molchiga domenni sotadi. Har bir ro'yxatdosh Verisign ga bir xil, muzokaralar olib borilmaydigan to'lovni to'lashga majbur, bu to'lov esa oxir-oqibatda foydalanuvchiga yuklanadi.

Texnik tafsilotlar: narxlar va xarajatlar farqi

Davrda Verisign .com domeni uchun $7.85 dan $10.26 gacha narx belgilagan, bu 30% ga yaqin oshish demakdir. Biroq, kompaniyaning moliyaviy hisobotlariga ko'ra, bitta domenni boshqarish xarajati taxminan $3. Dunyo bo'ylab boshqa ro'yxatdoshlar o'rtacha $5‑$6 narxni belgilashadi. Verisignning narxi shu bilan solishtirganda deyarli ikki baravar yuqori bo'lib, operatsion marjasi 67% ga yetadi – bu Apple, Microsoft yoki Alphabet kabi yirik texnologik gigantlarning darajasiga teng.

Taqqoslash: boshqa yuqori darajali domenlar bilan farqlar

.org, .net kabi boshqa yuqori darajali domenlar (TLD) raqobatli tenderlar orqali boshqariladi. Masalan, Public Interest Registry .org domeni uchun backend xarajatlarni 70% ga kamaytirgan. Bu raqobatli jarayon narxlarni pasaytiradi, foydalanuvchilarga foyda keltiradi. Verisignning monopoliyaviy holati esa narxlarni oshirishga olib keladi, chunki birinchi darajali ro'yxatga olishda raqobat yo'q.

Cheklovlar va ochiq savollar

• Verisign va ICANN o'rtasidagi shartnoma qanchalik uzoq muddatga kafolatlangan?
• Raqobatni tiklash uchun qanday qonunchilik choralarini ko'rish mumkin?
• Ro'yxatdoshlar (registrarlar) narxni pasaytirish uchun qanday strategiyalarni qo'llashi mumkin?

Hozirgi shartnoma Verisignga "doimiy yangilanish" huquqini beradi, bu esa raqobatni cheklaydi. Qonunchilikda bu holatni qayta ko'rib chiqish, tender tizimini joriy etish yoki ICANN ning nazoratini kuchaytirish taklif etilmoqda.

Kimga va qanday ta'sir qiladi?

Har bir .com domeni egasi – kichik biznes, notijorat tashkilot yoki shaxsiy veb-sayt egalari – bu narx oshishidan bevosita zarar ko'radi. Ro'yxatdoshlar ham bu narxni mijozlarga yuklaydi, shu bilan birga o'z foydasini kamaytiradi. Davoda muvaffaqiyatli yakun topilsa, foydalanuvchilar uchun narxlar pasayishi, ro'yxatdoshlar uchun raqobatli shartlar va umumiy internet ekotizimida yanada adolatli narx strukturasini yaratishi kutiladi.

Sinov va natija: sinfiy da'vo qanday ishlaydi?

Sinfiy da'vo bir necha million foydalanuvchini birlashtiradi, shu orqali yirik korporatsiyalarga qarshi huquqiy bosim yaratadi. Agar sud Verisignning monopoliyaviy amallarini tasdiqlasa, kompaniya narxlarni qayta ko'rib chiqishi, monopoliyaviy shartnomani bekor qilishi yoki ICANN bilan yangi, raqobatli shartnoma tuzishi mumkin. Bu holat internetda .com domeni narxining barqarorligini ta'minlashga xizmat qiladi.

Kelajakda nimalar kutish mumkin?

Davoning natijasi internet infratuzilmasining yanada shaffof va raqobatli bo'lishiga turtki bo'lishi mumkin. Boshqa yuqori darajali domenlar ham o'zlarining narx siyosatini qayta ko'rib chiqishi, foydalanuvchilar esa arzonroq va adolatli xizmatlardan foydalanish imkoniyatiga ega bo'ladi. Shu bilan birga, ICANN ning ro'yxatni boshqarishdagi roli ham qayta baholanadi, bu esa global internet ekotizimining barqarorligini mustahkamlaydi.

Manba: Verisign .com domain name registry consumer class action

Asl manba: hbsslaw.com