Ukraina dengiz droni Sargan‑3000 bir kilometr masofadan rus kamikadzhi dron kemasini yo‘q qilib, birinchi USV‑USV jangini tasdiqladi. Bu hodisa, harbiy texnologiyada dron‑dron to‘qnashuvining ilk misoli bo‘lib, suzuvchi robotlarning jang maydonida qanday o‘zaro aloqada bo‘lishini ko‘rsatadi.
2022‑yildan beri Ukraina‑Rossiya mojarosi suzuvchi dronlar (USV) ni keng qo‘llashga olib keldi. Dastlab, bu kichik, o‘zini o‘zi boshqaruvchi suzuvchi platformalar portlarga va kichik kemalarga qarshi maxsus operatsiyalar uchun ishlatilgan. Ular odatda suzuvchi suyuqlikni yo‘qotish, port inshootlarini zararlash yoki kichik kemalarni urib qo‘yish maqsadida tayyorlangan. Shu bilan birga, havo dronlari (masalan, Geran) bilan birgalikda ishlash orqali aloqa tarmoqlarini mustahkamlash, maqsadni aniqlash va harakatni koordinatsiya qilish imkoniyati yaratildi.
Sargan‑3000 – bu Ukraina dengiz harbiyoti tomonidan ishlab chiqilgan, 12,7 mm kalibrlik yirik mashina o‘qini o‘z ichiga olgan masofaviy qurol stansiyasiga ega bo‘lgan dron. Qurol stansiyasi Norvegiya kompaniyasi Kongsberg tomonidan ishlab chiqilgan bo‘lib, avtomatik maqsadni kuzatish, stabilizatsiya va uzoq masofadan aniq otish imkonini beradi. Dronning asosiy xususiyatlari:
Orcan droni – Rossiya tomonidan ishlab chiqilgan, suzuvchi suyuqlikni yo‘qotish uchun “jet‑ski” turidagi yo‘naltirilgan suv jetiga ega bo‘lgan kamikadzhi dron. Uning asosiy vazifasi – maqsadga urilib, o‘zini portlatish orqali maksimal zarba berish. Bu dron 3 metr uzunlikda, 40 kn tezlikka erishadi va GPS‑ga asoslangan avtomatik yo‘nalish tizimiga ega.
12‑sentyabr kuni, Ukraina Mudofaa Razvedkasi qora dengizda Orcan dronini aniqladi. Radar va havo dronlari orqali ma’lumot to‘planganidan so‘ng, operatsion markaz Sargan‑3000 dronini 1 km masofadan maqsadga yo‘naltirdi. Video tasdiqlashiga ko‘ra, dron birinchi navbatda rus dronining aloqa antennasini yo‘q qildi, bu esa dronning o‘zini boshqarish tizimini susaytirdi. Keyinchalik, 12,7 mm o‘q bir necha marta urildi, har bir zarba dronning korpusini yoriq qilib, oxir-oqibat suv ostida cho‘kib ketishiga olib keldi.
Ushbu operatsiya birinchi marta USV‑USV jangini tasdiqladi va harbiy tahlilchilarni suv yuzasida dronlar o‘rtasida to‘qnashuvlar kelajakda keng tarqalishi mumkinligi haqida ogohlantirdi.
Avvalgi yillarda, USV‑lar asosan inson nazorati ostida yoki avtomatik yo‘naltirilgan portlatish qurilmalari bilan ishlatilgan. Misol uchun, 2023‑yilda Ukraina “Karakurt” droni kichik kemalarga qarshi qo‘llanilgan, lekin u masofaviy otish imkoniyatiga ega emas edi. Sargan‑3000 esa, masofaviy qurol stansiyasi bilan birga, real‑vaqt maqsadni kuzatish va bir necha o‘qni ketma‑ketma otish imkonini beradi, bu esa dronning jang maydonida mustaqil harakat qilishini sezilarli darajada oshiradi.
Shuningdek, Kongsberg texnologiyasi dronning barqarorligini oshiradi: suv yuzasida shamol va to‘lqinlar ta’sirida ham otish aniqligi 0,5 m ichida saqlanadi. Bu ko‘rsatkich, avvalgi USV‑larning o‘rtacha 2‑3 m aniqlik chegarasidan ancha yuqori.
Har qanday yangi texnologiya kabi, Sargan‑3000 ham bir qator cheklovlarga ega. Birinchidan, dronning operatsion masofasi 1 km bilan cheklangan, bu esa keng okean operatsiyalarida qo‘llanishini qiyinlashtiradi. Ikkinchidan, dronning energiya manbai – litiy‑iyon batareya – taxminan 4 soat davomida maksimal tezlikda ishlashi mumkin, bu esa uzoq muddatli missiyalar uchun yetarli emas.
Uchinchi savol esa, dronlar o‘rtasidagi elektron jang (EW) imkoniyatlari. Rus tarafidan foydalanilayotgan Orcan droni ham RF‑jammerlar bilan jihozlangan, bu esa Sargan‑3000 ning aloqa tizimiga xalaqit berishi mumkin. Kelajakda, dronlar o‘rtasida anti‑jamming va kiber‑himoya protokollarini integratsiya qilish zarur bo‘ladi.
Bu jang, suv yuzasida dron‑dron to‘qnashuvining amalda ishlashini ko‘rsatgan birinchi misol bo‘lishi bilan, harbiy strategiyalarni qayta ko‘rib chiqishga undaydi. Kichik, arzon USV‑lar katta kemalar va daryolarni nazorat qilishda qo‘shimcha qatlam yaratadi, shu bilan birga, dushmanning ham o‘z USV‑larini qo‘llash ehtimoli ortadi.
Ko‘plab harbiy mutaxassislar, bu turdagi platformalar “suv yuzasidagi o‘yin maydonini” o‘zgartiradi, deb taxmin qiladilar. Keng ko‘lamli flotlarda USV‑lar “kengaytirilgan sensor tarmog‘i” sifatida ishlatilishi, kashfiyot, kuzatuv va tezkor reaksiya imkoniyatlarini oshiradi. Biroq, bu ham yangi xavfsizlik tahdidlarini – masalan, dron‑dron kiber‑hujumlarni – keltirib chiqaradi.
Keyingi yillarda, USV‑lar quyidagi yo‘nalishlarda takomillashishi kutiladi:
Ushbu yo‘nalishlar, USV‑larning harbiy va fuqarolik sohalarida, masalan, qirg‘oqni nazorat qilish, qutqaruv operatsiyalari va ilmiy tadqiqotlarda ham qo‘llanilishini kengaytiradi.
Ukraina Sargan‑3000 droni bir kilometr masofadan rus kamikadzhi dron kemasini yo‘q qilgani, harbiy texnologiyada yangi bosqichni belgiladi. Bu hodisa, suzuvchi dronlar o‘rtasida to‘qnashuvning amalda ishlashini tasdiqlab, kelajakdagi avtonom harbiy platformalar uchun muhim dars bo‘ldi. Texnik jihatdan, masofaviy qurol stansiyasi, sensor integratsiyasi va real‑vaqt aloqa tizimlari Sargan‑3000 ni avvalgi USV‑lardan ajratib turadi, lekin energiya, aloqa masofasi va kiber‑xavfsizlik kabi cheklovlar ham mavjud. Dunyodagi harbiy kuchlar bu tajribani o‘rganib, USV texnologiyasini yanada rivojlantirishga intiladilar, bu esa dengiz harbiyoti strategiyasini tubdan o‘zgartirishi mumkin.
Niderlandiyaning Morphotonics kompaniyasi smart glasses va boshqa optik texnologiyalar uchun nanoimprint litografiya texnologiyasini ishlab chiqargan. U €40 million yig'ib, data markazlariga kirishni kengaytirmoqda.
MediaTek Dimensity CX C10 Max chipsi e'lon qilindi. Bu Kompanio Ultra chipsining qayta ishlangan versiyasi bo'lib, Googlebooklar uchun mo'ljallangan.
Pensilvaniya shtatidagi qurilish ishchilari Verizon fiber kabelini kesib, AQShda yuzlab reyslarni kechiktirdi yoki bekor qildi.
Googlebook — bu Androidga asoslangan yangi laptop seriyasi. U smartphone integratsiyasi bilan ajralib turadi, lekin foydalanuvchilarning talablariga to'liq javob berishiga shubha bor.