Toshkentda yashirin call‑markaz “kiberbunker”da 300 mln so‘mdan ziyod firibgarlik aniildi

Toshkent shahridagi bir necha qavatli uyda yashirin call‑markaz, “kiberbunker” nomi bilan tanilgan, ichki ishlar organlari tomonidan tezkor tekshiruv natijasida aniqlanib, 110 dan ortiq fuqarolarning 300 mln so‘mdan ziyod mablag‘i firibgarlik usuli bilan o‘zlashtirilganligi tasdiqlandi.

Vaziyatning umumiy konteksti

2026‑yil sentyabr oyida Ichki ishlar boshqarmasi (IIBB) axborot texnologiyalari sohasidagi jinoyatlarga qarshi kurashish bo‘limi tomonidan “tezkor‑qidiruv” tadbiri o‘tkazildi. Tadqiqot natijasida Toshkent shahrining Shayxontohur tumanidagi ko‘p qavatli uyning 4‑qavatida joylashgan nolegal call‑markaz – “kiberbunker” – topildi. Bu markazda bir necha mobil telefon, kompyuter va maxsus dasturiy ta’minot (software) yordamida fuqarolarga telefon qo‘ng‘iroqlari orqali firibgarlik amalga oshirilgan.

Firibgarlik usulining texnik tafsilotlari

Guruh a’zolari o‘zlarini “Uzum Market” savdo ilovasi vakili deb tanishtirgan. Ular ALVION, MEGA TECNO va MEGA SHOP YAT (yirik axborot texnologiyalari) platformalari orqali foydalanuvchilarning kredit yoki mikro‑zaym limitlarini vaqtincha “blokirovka” qilishni taklif qilgan. Bu platformalar mobil to‘lov tizimlari bo‘lib, foydalanuvchi ma’lumotlarini real‑vaqt rejimida uzatish imkonini beradi.

Texnik jihatdan, firibgarlar quyidagi bosqichlarni amalga oshirgan:

• Ma’lumot yig‘ish: Telefon qo‘ng‘iroqlari orqali fuqarolarning shaxsiy ma’lumotlari (pasport, telefon raqami, bank karta ma’lumotlari) yig‘ilgan.
• Yolg‘on platforma yaratish: “Uzum Market” ilovasi nomi ostida soxta veb‑sahifa va mobil ilova yaratilgan, bu sahifalar foydalanuvchiga rasmiy ilova ko‘rinishini berish uchun maxsus dizayn va SSL sertifikat bilan himoyalangan.
• YAT orqali tranzaksiya: Yig‘ilgan ma’lumotlar ALVION, MEGA TECNO, MEGA SHOP YAT tizimlariga kiritilib, foydalanuvchi hisobidan pul “blokirovka” qilinib, keyinchalik boshqa hisobga o‘tkazilgan.
• Mahsulot va xizmatlar so‘rovi: Firibgarlar “kompaniya aksiya” g‘alabasi haqida yolg‘on ma’lumot berib, foydalanuvchini “maishiy texnika” yoki “sovg‘a” olish uchun qo‘shimcha to‘lovga majbur qilgan.
• Kontaktni uzish: Pul o‘tkazilgandan so‘ng, firibgarlar telefon raqamlarini o‘zgartirib, qurilmalarni o‘chirib, qurbonlar bilan aloqani uzgan.

Bu jarayonda “kiberbunker” ichida 10 ta kompyuter, 8 ta mobil telefon, 150 ta shaxsiy ma’lumot varaqasi va “Uzum Nasiya” ilovasidan olingan limitlar ro‘yxati topildi.

Oldingi holatlar bilan taqqoslash

Shayxontohur tumanida avval ham xorijliklar tomonidan kriptovalyuta va investitsiya loyihalari orqali firibgarlik amalga oshirilgan ikki nolegal call‑markaz fosh qilingan edi. Ular 131 kishi, jumladan 8 nafar xorij fuqarosi ishtirok etgan. Yangi “kiberbunker”da esa mahalliy fuqarolarni nishonga olishga qaratilgan strategiya qo‘llanilgan, bu esa jinoyatchilik usulining yanada mahalliylashtirilganligini ko‘rsatadi.

Farq shundaki, avvalgi holatlarda firibgarlik asosan kriptovalyuta almashinuvi va investitsiya “sherikligi” orqali amalga oshirilgan bo‘lsa, hozirgi holatda mobil to‘lov platformalari (YAT) va soxta savdo ilovalari orqali bevosita foydalanuvchi hisobidan pul o‘tkazish amalga oshirilgan.

Cheklovlar va ochiq savollar

Hozirgi tekshiruvlar davom etayotgan bo‘lsa-da, quyidagi savollar hali ham javob kutmoqda:

• Guruh a’zolarining boshqa viloyatlardagi yoki onlayn platformalardagi faoliyati qanday?
• YAT platformalarining ichki nazorati va xavfsizlik mexanizmlari bu turdagi firibgarlikni oldini olishda yetarlimi?
• Foydalanuvchilarning shaxsiy ma’lumotlarini himoya qilish bo‘yicha qonuniy chora‑tadbirlar qanday takomillashtirilishi mumkin?

Bu savollarni javoblash uchun maxsus ekspertiza, YAT provayderlari bilan hamkorlik va qonunchilikka o‘zgartirishlar kiritish zarur.

Jamiyat va bozor uchun ta’siri

Firibgarlik natijasida 110 dan ortiq fuqarolar 300 mln so‘mdan ziyod mablag‘ni yo‘qotgan. Bu nafaqat moliyaviy zarar, balki ishonchni pasaytiradi: mobil to‘lov platformalariga bo‘lgan ishonch kamayadi, onlayn savdo va investitsiya xizmatlari foydalanuvchilar orasida ehtiyotkorlikni oshiradi.

Shuningdek, bu holat ichki ishlar organlari uchun yangi xavfsizlik protokollarini joriy etish, YAT provayderlari bilan ma’lumot almashish va foydalanuvchilarga xavfsiz onlayn amaliyot bo‘yicha ma’lumot berish zarurligini ko‘rsatadi.

Hukumat va huquqni muhofaza qilish organlarining javob choralar

IIBB “ALVION”, “MEGA TECNO” va “MEGA SHOP” YAT platformalari bilan bog‘liq firibgarlikdan jabrlangan fuqarolarni +998 71 762‑21‑35, +998 71 762‑20‑24, +998 71 762‑20‑25 raqamlariga murojaat qilishga chaqadi. Shuningdek, ichki ishlar organlari “kiberbunker”da topilgan texnik vositalar bo‘yicha ekspertiza o‘tkazib, jinoyatga aloqador boshqa shaxslar va hududlarni aniqlashga harakat qilmoqda.

Mahalliy sudlar hamda maxsus kiberxavfsizlik bo‘limlari kelgusida bunday firibgarlik tarmoqlarini aniqlash, blokirovka qilish va jabrlanuvchilarga kompensatsiya taqdim etish bo‘yicha maxsus dasturlarni ishlab chiqishi kutilmoqda.

Xulosa

“Kiberbunker” holati mobil to‘lov platformalari, soxta savdo ilovalari va telefon qo‘ng‘iroqlari orqali amalga oshirilgan murakkab firibgarlik modelini namoyish etdi. Texnik jihatdan, ma’lumot yig‘ish, soxta interfeys yaratish va YAT tizimlaridan noto‘g‘ri foydalanish birgalikda ishlatilgan. Bu holat nafaqat moliyaviy zarar, balki raqamli ishonchni ham susaytiradi. Shuning uchun, foydalanuvchilar o‘z ma’lumotlarini himoya qilish, rasmiy ilovalar va platformalardan foydalanish, shuningdek, shubhali qo‘ng‘iroqlarga javob bermaslik bo‘yicha ehtiyotkorlikni oshirishlari zarur. Hukumat va maxsus organlar esa YAT provayderlari bilan hamkorlikni mustahkamlash, texnik nazoratni kuchaytirish va qonunchilikni yangilash orqali bunday jinoyatlarning oldini olishga intilishi lozim.

Manba: gazeta.uz