Sheffield ilmiy xodimlari Lycurgus stakanining rang o'zgaruvchanligini qayta yaratdi

Rim imperiyasi shisha ishida erishgan yutuqlari orasida, 1 600 yillik Lycurgus stakani o'ziga xos rang o'zgarishi bilan ajralib turadi: yorug'lik manbai oldida yashil, orqa tomondan esa qizil rangga aylanadi. Bu ajoyib effekt, asrlar davomida tarixchilar va shisha ustalarini hayratda qoldirgan.

Tarixiy kontekst va ilmiy qiziqish

Lycurgus stakani to'rtinchi asrga oid bo'lib, Homerning Iliadasining oltinchi kitobidagi Lycurgus podshohining afsonaviy sahnasini tasvirlaydi. 2022 yilda bu asar xalqaro ekspertlar paneli tomonidan dunyoning yetti shisha mo''jizalaridan biri deb e'lon qilindi. Stakanning rang o'zgarishi, antik ustalar qanday materiallar va texnikalar bilan ishlaganini tushunishga qiziqish uyg'otdi.

Sheffield tadqiqotining asosiy maqsadi

Sheffield universiteti kimyo, material va biologik muhandislik maktabidan olimlar, ayniqsa laboratoriya texnikasi Lisa Hollands, antik retseptni fragmentdan qayta tiklashga intildi. Ular "dichroic" (ikki rangli) shisha yaratish uchun zarur bo'lgan oltin va kumush nanopartikullarini qanday qo'shish kerakligini aniqlashga harakat qilishdi.

Nanopartikullar va yorug'lik o'zaro ta'siri

Nanopartikullar qum donasidan ming baravar kichik bo'lib, yorug'lik to'lqin uzunligidan kichik o'lchamga ega. Bu holatda, oltin va kumush kristallarining elektronlari yorug'lik bilan o'zaro ta'sir qilganda, ma'lum ranglar bloklanadi. Natijada, shisha ichiga kiruvchi oq yorug'likda ko'k va yashil ranglar susayadi, qizil va to'q sariq ranglar esa o'tadi. Yuzaga qaytarilgan yorug'lik esa zarrachalar tomonidan tarqalib, yashil rangni hosil qiladi.

Qayta tiklash jarayoni

Olchamli eritma tayyorlash uchun, olti ming darajadan ortiq haroratda erigan shisha aralashmasiga oltin va kumush nanopartikullari qo'shildi. Qaynoq aralashma sekin-asta sovutilganda, kristallar o'z ichida o'sib, rangga xos struktura hosil qiladi. Bu jarayon, antik ustalar pechda shishani qanday joylashtirganiga o'xshash, lekin zamonaviy laboratoriya nazorati bilan amalga oshirildi.

San'at va ilm-fanning uyg'unligi

Sheffield universiteti, bu texnologik muvaffaqiyatni san'at bilan birlashtirish maqsadida, shisha rassomi Elliot Walkerni loyihaga jalb etdi. Walker, Lycurgus stakani zamonaviy haykaldagi Farnese Atlas tasviriga moslashtirib, stakan o'rniga globusni qo'ygan. Yangi asar "Festival of the Mind" ko'rgazmasida, 6‑15 noyabr oralig'ida Millennium Galleryda namoyish etiladi va keyinchalik Turner shisha muzeyida doimiy ravishda ko'rsatiladi.

Oldingi tajribalar bilan taqqoslash

1960‑yillarda ham shunga o'xshash rangli shisha yaratishga urinishlar bo'lgan, lekin ularning ranglari Lycurgus stakani aniq aks ettira olmadi. Ian Freestone, London universiteti arxeologik materiallar bo'yicha emeritus professori, Sheffield jamoasining natijasini "ko'proq ambitsiyali va aniq" deb baholadi. U, rangning pech ichidagi joylashuvga juda sezgirligini ta'kidladi, bu esa antik ustalar uchun ham katta qiyinchilik bo'lganini ko'rsatadi.

Cheklovlar va ochiq savollar

• Nanopartikullarni bir xil tarqatish va kristallanishini nazorat qilish hali ham murakkab; kichik harorat farqlari rangni sezilarli darajada o'zgartiradi.
• Antik retseptda ishlatilgan qo'shimcha kimyoviy moddalar yoki qo'shimcha jarayonlar to'liq aniqlanmagan.
• Bu texnologiyani sanoat miqyosida qo'llash uchun energiya sarfi va materiallar narxi qanday bo'ladi?

Ilm-fan va madaniyatga ta'siri

Lycurgus stakanini qayta yaratish, antik shisha ishlab chiqaruvchilarning texnik imkoniyatlarini yanada chuqurroq tushunishga yordam beradi. Nanokristallar asosidagi rang o'zgarishi, zamonaviy optik materiallar, rangli displeylar va sensorlar uchun yangi ilovalar yaratish imkonini beradi. Bundan tashqari, san'atkorlar va dizaynerlar uchun ham rangli shisha yaratishning yangi usullari ochiladi.

Xulosa

Sheffield universiteti jamoasining muvaffaqiyati, qadimgi san'at va zamonaviy materialshunoslik o'rtasidagi ko'prikni mustahkamladi. Nanopartikullar yordamida rang o'zgaruvchan shisha yaratish, nafaqat tarixiy sirlarni ochib berish, balki kelajakda yangi optik texnologiyalarni rivojlantirishga ham xizmat qiladi. Bu ish, ilm-fan va san'atning birgalikda qanday ajoyib natijalarga erishishi mumkinligini namoyish etadi.

Manba: The Guardian

Asl manba: theguardian.com