Meta’ning “Teen Accounts” tashabbusi: Haqiqiy xavfsizlikmi yoki PR sahnasi?

2024‑yilgi Amerika Senati sudyasi oldidagi tinglashda Mark Zukerberg Instagram foydalanuvchilarini, ayniqsa yoshlilarni himoya qilish bo‘yicha katta va'dalar berdi. Biroq, yaqinda chiqarilgan mustaqil tahlil natijalari bu va'dalarning ko‘p qismi faqat PR harakati ekanligini ko‘rsatmoqda.

Teen Accounts loyihasining asosiy maqsadi

Meta kompaniyasi “Teen Accounts” deb nomlangan yangi hisob turini joriy etdi. Ushbu hisoblar 13‑yoshdan kichik foydalanuvchilar uchun maxsus cheklovlar, xususiylik sozlamalari va ota‑ona nazorati funksiyalarini o‘z ichiga oladi. Maqsad – bolalarning onlayn tajribasini xavfsizroq qilish.

Tadqiqot natijalari: Nima aniqlangan?

Fairplay, Arturo Bejar, Cybersecurity for Democracy va boshqa tashkilotlar birgalikda Instagramning 53 ta xavfsizlik funksiyasini sinovdan o‘tkazdi. Natijalar quyidagicha:

• 64% (30 ta) funksiyalar “qizil” rangda – bu ularning ishlamasligi yoki deyarli foydasizligini bildiradi.
• 19% (9 ta) funksiyalar – zararli kontentni kamaytiradi, lekin sezilarli cheklovlarga ega.
• 17% (8 ta) funksiyalar – kutilgan natijani beradi, ammo bu ham umumiy tasavvurni qoniqtirmaydi.

Bu statistikalar Instagramning teen‑account tizimi foydalanuvchilarni himoya qilishda katta kamchiliklarga ega ekanligini ko‘rsatadi.

Texnik atamalarni oddiy til bilan tushuntirish

• Age verification (yoshni tasdiqlash) – foydalanuvchining yoshligini aniqlash uchun turli savollar yoki identifikatorlardan foydalanish.
• Parental controls (ota‑ona nazorati) – ota‑onalar bolalarining onlayn faoliyatini kuzatish va cheklash imkonini beruvchi vositalar.
• Infinite scroll (cheksiz aylantirish) – sahifani pastga surib turib, doimiy yangi kontent yuklanishi, bu esa foydalanuvchini uzoq vaqt ekranda ushlab qoladi.
• Autoplay (avtomatik ijro) – video yoki audio kontentni foydalanuvchi bosmay ham avtomatik boshlashi.

Nega bu muhim?

Yosh foydalanuvchilar, ayniqsa qizlar, ijtimoiy tarmoqlarda o‘z tanalarini va ruhiy holatlarini taqqoslashga moyil bo‘lishadi. Instagramning ichki hisobotlari 2019‑yilda “bir uchta qiz bola o‘z tanasini yomon ko‘rishi” kabi natijalarni ko‘rsatgan. Bu holat depressiya, anksiyete va hatto o‘z joniga qasd qilishga olib kelishi mumkin.

Kiberxavfsizlik nuqtai nazaridan

Meta kompaniyasi yosh foydalanuvchilarga qarshi jinsiy ekspluatatsiya va savdo-sotiqni to‘liq bloklamaganligi haqida ham ma’lumotlar mavjud. Ichki hujjatlarga ko‘ra, platformada “17 ta ogohlantirish”dan so‘ng hisob bloklanadi, bu esa yetarli darajada qattiq emas.

Qanday choralar ko‘rilishi kerak?

• Yoshni tasdiqlash mexanizmlarini yanada qat’iylashtirish va sun'iy intellekt yordamida avtomatik aniqlash.
• Ota‑ona nazoratini “default” (standart) holatda yoqish, foydalanuvchi o‘zi o‘chirish imkoniyatini bermaslik.
• Infinite scroll va autoplay funksiyalarini yosh foydalanuvchilar uchun o‘chirib qo‘yish.
• Har bir yangi xavfsizlik funksiyasini mustaqil auditorlar tomonidan sinovdan o‘tkazish.

Meta kompaniyasi o‘z platformalarini yosh foydalanuvchilar uchun xavfsizroq qilishga qaratilgan chora‑tadbirlarni joriy etishi lozim. Aks holda, ijtimoiy tarmoqlar nafaqat foydalanuvchilarga, balki jamiyatga ham katta zarar yetkazishi mumkin.