ISC'26 TOP500 reytingida yangi raqam 1 superkompyuter: Frontier‑2 exaflop darajasiga erishdi

2026‑yilning iyul oyida bo‘lib o‘tgan International Supercomputing Conference (ISC'26)da superkompyuterlar olamida katta yangilik yuz berdi. TOP500 ro‘yxatining yangi birinchi o‘rindagi superkompyuteri – Frontier‑2 – 1,5 exaFLOPS (kvadrillion floating‑point operations per second) hisobiga erishib, oldingi raqam 1 Frontierni ortda qoldirdi.

Frontier‑2 ning asosiy texnik xususiyatlari

• Arxitektura: AMD CDNA 3 GPU‑lari va AMD EPYC 9004 seriyasidagi CPU‑lar kombinatsiyasi.
• Hisoblash quvvati: 1,5 exaFLOPS FP64 (double‑precision) darajasida, bu hozirgi kunda eng yuqori ko‘rsatkich.
• Energiya samaradorligi: 15 MW energiya sarfi, har bir exaFLOP uchun 10 MFLOP/W samaradorlikka erishildi.
• Xotira: 4 PB (petabayt) DDR5 va HBM3 kombinatsiyasi, katta ma'lumotlar to‘plamlarini bir vaqtning o‘zida qayta ishlash imkonini beradi.
• Interconnect: HPE Cray Slingshot 11, 200 TB/s ichki tarmoq tezligi bilan minimal kechikish.

Frontier‑2 ning yaratilishida asosiy maqsad – ilmiy‑tadqiqot, iqlim modeling, genetik tahlil va sun'iy intellekt sohalarida ancha murakkab vazifalarni tezroq hal qilish edi. Bu superkompyuter, ayniqsa, AI modellari o‘qitishda GPU‑larning massiv parallel ishlashini maksimal darajada foydalanadi.

TOP500 ro‘yxatidagi o‘zgarishlar

TOP500 ro‘yxati har yili iyul oyida yangilanadi va dunyo bo‘ylab eng kuchli superkompyuterlarni tartiblaydi. ISC'26 yangilanishida 500 ta tizimning umumiy hisoblash quvvati 30 exaFLOPSdan oshdi, bu esa avvalgi yildan 20% ko‘proqdir. Frontier‑2 ning birinchi o‘ringa chiqishi, superkompyuter texnologiyasining eksponensial rivojlanishini yana bir bor tasdiqladi.

Ilmiy va sanoat sohalariga ta'siri

Yangi raqam 1 superkompyuterining kuchi bir necha asosiy sohalarga bevosita ta'sir ko‘rsatadi:

• Iqlim o‘zgarishi tadqiqotlari: Global iqlim modellarini yanada aniqroq qilish, 10‑yillik prognozlarni bir necha soatda hisoblash.
• Biotexnologiya: Genomik ma'lumotlarni tahlil qilish va yangi dori vositalarini tezroq ishlab chiqish.
• Sun'iy intellekt: GPT‑4 kabi katta til modellari va multimodal AI tizimlarini o‘qitish uchun zarur bo‘lgan hisoblash resurslarini ta'minlash.
• Fizika va kosmik tadqiqotlar: Katta hajmdagi simulyatsiyalar, masalan, kvant maydon nazariyasi va kosmik radiatsiya ta'sirini o‘rganish.

Bu sohalarda Frontier‑2 ning imkoniyatlari, ilmiy jamoalar va sanoat korporatsiyalari uchun yangi imkoniyatlar yaratadi, shu bilan birga superkompyuterlar energiya samaradorligi bo‘yicha ham yangi standartlarni belgilaydi.

Kelajakdagi yo‘nalishlar

Superkompyuter texnologiyasi keyingi yillarda exaFLOPS darajasidan ham yuqori, ya'ni zettaFLOPS (10³ zetaFLOPS) darajasiga intiladi. Frontier‑2 ning muvaffaqiyati, GPU‑lar, CPU‑lar va interconnect texnologiyalarining birgalikda rivojlanishi natijasida kelajakda yanada kuchliroq va energiya tejaydigan tizimlar yaratilishiga turtki bo‘ladi.

Shu bilan birga, superkompyuterlar xavfsizligi, ma'lumotlar himoyasi va ekologik barqarorlik masalalari ham muhim ahamiyat kasb etadi. ISC'26 da bu masalalarga ham alohida e'tibor qaratildi, yangi standartlar va tavsiyalar ishlab chiqildi.

Frontier‑2 ning TOP500 ro‘yxatidagi birinchi o‘ringa chiqishi, O‘zbekiston va Markaziy Osiyo mamlakatlari uchun ham ilhom manbai bo‘lishi mumkin. Mamlakatimizda ham ilmiy‑tadqiqot infratuzilmasini rivojlantirish, superkompyuterlar sohasida hamkorlikni kengaytirish bo‘yicha yangi tashabbuslar kutilmoqda.