Flock Safety direktori maxfiylik va xavfsizlik o‘rtasidagi ‘kompromiss’ni chaqirdi

Avtomobil nomerlarini avtomatik taniyuvchi (ALPR) kameralar va dronlar yordamida shahar ko‘chalarini doimiy kuzatuv ostiga qo‘ygan Flock Safety kompaniyasi hozir o‘z tarixidagi eng katta jamiyatchilik bosimini his qilmoqda. Kompaniya asoschisi va bosh direktori Garrett Langley oxirgi haftalar ichida Fox News va CBS News ga bergan intervyularda bir xil fikrni qayta-qayta aytib bormoqda: mamlakat maxfiylik va xavfsizlik o‘rtasida «kompromiss» topishi kerak.

Nima sodir bo‘ldi?

The Washington Post tashkili o‘z tajqiqoti natijasida 46 ta holatni aniqladi: politsiya ofitserlari Flock texnologiyalaridan shaxsiy maqsadlarda — xotinlarini, do‘stlarini yoki buvlari bilan bog‘liq emas, balki ularni kuzatib borish (stolking) uchun — foydalangan. Bu ma’lumot jamoatchilikda keng tarqalgan g‘azabga sabab bo‘ldi. Langley CBS News ga: «Bu qiziq emas, bu menga juda og‘riydi. Men uzur so‘rayman» deb javob berdi. Ammo bir vaqtda u qo‘shdi: «Men Flock politsiya zo‘ravonligini yaratgan deb o‘ylamayman. Aksincha, biz bu muammoni yoritib chiqgan va uni aniqlash uchun vositalar yaratgan birinchi kompaniyamiz».

Ikki tomondan bosim

Qiziqarli narsa shundaki, Flock ga hag‘tashish partiya chetlarini kesib o‘tdi. Chap tomondan Michigan demokratlari Abdul El-Sayed va Bernie Sanders masshtabli kuzatuv tizimlarini va «sun’iy intellekt yordamida kuzatuvni» to‘xtatishni talab qildi. O‘ng tomondan esa Uchta Respublika partiyasi a’zosi Tushunchalar Palatasiga federal budgetdan yuz tanish, biometrik identifikatsiya va avtomobil nomerlarini taniyuvchi avtomatik kuzatuv tizimlarini (Flock kameralarini jumladan) sotib olishni taqiqlovchi loyihani kiritdi.

Bu holat data-markazlarga nisbatan paydo bo‘lgan qarama-qarshi harakatni xotirga chaqiradi: maxfiylik masalasi endi faqat liberal yoki konservativ g‘oyalar me’yorida emas, balki konstitutsiyaviy huquqlar va dawlat himoyasi o‘rtasidagi jangga aylangan.

Kompaniya qanday javob berdi?

Flock ba‘zi o‘zgarishlarni e‘lon qildi: standart ma’lumot saqlash muddati 30 kundan 7 kungacha qisqartirildi, ma’lumotlarga kirish uchun endi «ish kodi» (case code) kiritish shart. Lekin bu ikki cheklov ham «Dallil rejimi» (Evidence Mode) deb atalgan sozlamalar orqali chetlab o‘tilishi mumkin. Ya’ni, politsiya hali ham ma’lumotlarni istalgancha uzun saqlashi va tekshiruvsiz kirishi imkoniyatiga ega.

Amerika Huquqlar Ittifoqi (ACLU) bu o‘zgarishlarni «to‘g‘ri yo‘nalishdagi qadam» deb baholasa-da, ular 48 soatlik saqlashni tavsiya etgan edi. ACLU representative: «Bu haqiqiy o‘zgarishmi, yana bir Flock PR harakatimi — bu «Dallil rejimi» qanday ishlashiga bog‘liq» deb ogohlantirdi.

Texnik jihatdan: nima uchun bu muhim?

Flock kameralari oddiy xavfsizlik kameralaridan farq qiladi. Ular har bir o‘tib boruvchi avtomobilning nomer raqamini, rangini, turini va hatto maxsus belgilarini (masalan, yarim yuzaga qo‘yilgan stiker) real vaqt rejimida o‘qiydi va markazlashtirilgan bulut bazasiga yuboradi. Bu ma’lumotlar politsiya departamentlari, shaxsiy xavfsizlik kompaniyalari va hatto yagona shaxslar (masalan, uy-joy egasi) tomonidan qidiruv va filtrlash uchun ishlatiladi.

Texnologiya o‘zi yangi emas — ALPR tizimlari 2000-yillar o‘rtasidan beri mavjud. Flock ning innovatsiyasi shundaki, u kameralarni «xizmat sifatida» (camera-as-a-service) taklif qiladi: mijozlar qurilmani sotib olmasdan, oylik abonent to‘lovi bilan ulardan foydalana oladi. Bu kichik shaharlar va hatto mahalla jamiyatlari (HOA) uchun kuzatuvni juda arzonlashtirdi. Natija: Flock kameralari hozir 50 shtatda, 4000 dan ortiq joylarda o‘rnatilgan.

Raqobatchilar va muqobil yondashuvlar

Bozorda Motorola Solutions (Vigilant Solutions egasi), Genetec, Rekor va boshqalar ham faol. Lekin Flock «yopiq ekotizim» strategiyasi bilan ustunlik qozongan: kameralar, dasturiy ta’minot, bulut saqlash va tahlil alohida sotilmaydi — ular bitta paketda keladi. Bu o‘rnatishni soddalashtirsa-da, mijozlarni bitta tamoyilga bog‘laydi (vendor lock-in). Ba’zi shaharlar, masalan, San-Francisko va Oakland, ALPR tizimlarini cheklovga solgan yoki butlay taqiqlagan. Ular ma’lumotlarni faqat konkret jinoyat bo‘yicha va mahkamadan olingan ruxsatnoma asosida saqlashni talab qiladilar.

Ochiq savollar va kelajak

Asosiy muammo texnologiyada emas, balki boshqaruvda. Langley o‘zini «regulyatsiya talobi» qiluvchisi sifatida taqdim etmoqda: «Bugun Flock va boshqa texnologiyalarda chaklov yo‘q. Javobgarlik yo‘q. Bu noto‘g‘ri». Ammo nuqtai nazar dan, kompaniya o‘zini regulyatsiya talab qilayotganda, o‘z mahsulotining standart sozlamalarini (masalan, 7 kunlik saqlash) o‘ziga xos «Dallil rejimi» bilan chetlab o‘tish imkoniyatini saqlab qolgan.

Kelajakda uchta yo‘nalish kuzatiladi:

• Shtat darajasidagi qonunchilik: Hozirgi kunda 18 shtatda ALPR ma’lumotlarini qanday saqlash va kimlarga berish haqida qonunlar mavjud. Yangi billar bu cheklovlarni kuchaytirishi mumkin.
• Federal grezda cheklov: Tushunchalar Palatasidagi respublika partiyasi loyihasi federal agentliklarga Flock kabi tizimlarni sotib olishni taqiqlaydi. Bu precedens yaratishi mumkin.
• Sud jarayonlari: The Washington Post tajqiqotida aytilgan qozilar natijasida Flock ga nisbatan zarar yetkazuvchi huquqbuzarlik isbotlanishi mumkin.

Xulosa

Flock Safety skandali faqat bitta kompaniya haqida emas. Bu — jamiyat, biznes va hukumat o‘rtasidagi yangi kelishuvni qidirish jarayonining bir qismi. «Xavfsizlik uchun maxfiylikni qurban qilish» yoki «maxfiylik uchun xavfsizlikdan ozod bo‘lish» deyaqchi falsafik muhokama emas, bu — har kuni yuzlab millionlar haydovchining harakati kuzatilayotgan haqiqiy dunyoda yechim talab qilinadigan amaliy muammo. Langley «kompromiss» deb atasa-da, haqiqiy kompromiss faqat shartli so‘zlarga emas, balki qattiq qonuniy chaklovlarga, shaffof tekshiruv mexanizmlariga va buzganlarga jazoga bog‘liq. TechCrunch Disrupt anjumanida oktabr oyida Langley bu savollarga javob berishi kutilmoqda — va jamiyat javoblarini kutmoqda.