Davlat Idoralari Ochiqligi: Indeks Natijalari va Jamoatchilik Bahosi

2025‑yil oxirida Antikorrupsiya agentligi davlat organlari va tashkilotlarining ochiqlik indeksini e’lon qildi. Ushbu indeks davlat idoralarining jamoatchilikka, matbuotga va fuqarolarga qanchalik shaffof ekanligini o‘lchashga qaratilgan. Natijalar ko‘rsatdiki, ba’zi tashkilotlar ochiqlik bo‘yicha yuqori ball olgan bo‘lsa, boshqalari esa yopiq deb baholangan.

Eng Ochiq va Eng Yopiq Idoralar

Indeks bo‘yicha O‘zbekgidroenergo AJ eng ochiq davlat tashkiloti deb topildi. Bu kompaniya o‘z faoliyati, moliyaviy hisobotlari va loyihalari haqida muntazam ravishda ma’lumotlar e’lon qiladi, shuningdek, fuqarolar va OAV bilan ochiq muloqot olib boradi.

Eng yopiq deb baholangan idoralar orasida Sirdaryo, Andijon, Toshkent viloyatlari hamda Toshkent shahar hokimliklari joy olgan. Ularning faoliyati bo‘yicha ma’lumotlarni topish deyarli imkonsiz, matbuot anjumanlari esa kamdan‑kam bo‘lib, fuqarolar uchun ochiq emas.

• Temiryo‘llar jamiyati
• Aloqabank ATB
• Toshshahartransxizmat AJ

Ushbu tashkilotlar ham indeksning oxirgi o‘rinlarida ko‘rsatilgan bo‘lib, ular ham prezident farmonida belgilangan ochiqlik mezonlariga rioya qilmagan.

Mezonlar va Baholash Usuli

2022‑yilda prezident farmoni bilan tasdiqlangan “Davlat organlari va tashkilotlari faoliyatining ochiqlik darajasini oshirish hamda baholash tizimini joriy etish chora‑tadbirlari” asosida agentlik har yili ball to‘plab, idoralarni rangli toifalarga ajratadi:

• Yashil – barqaror qizil: ochiqlik darajasi yuqori, ma’lumotlar muntazam yangilanadi;
• Sariq – barqaror qizil: ochiqlik darajasi o‘rtacha, ba’zi kamchiliklar mavjud;
• Qizil – barqaror qizil: ochiqlik darajasi past, ma’lumotlar cheklangan.

Yoshlar ishlari agentligi, Ichki ishlar vazirligi kabi ba’zi organlar o‘tgan yilga nisbatan ko‘proq ball to‘plab, yashil toifaga ko‘tarilgan. Bu esa ularning ochiqlik bo‘yicha ijobiy o‘zgarishlarni ko‘rsatadi.

Kadrlar O‘zgarishi va Ochiqlikka Ta’siri

Agentlik boshlig‘i Qahramon Niyazxadjayevning ta’kidlashicha, kadrlar almashinuvi ochiqlik indeksiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Xodimlar o‘zgarganda, yangi rahbarlar mezonlarga mos kelmasligi yoki ma’lumotlarni yangilashda kechikishlar yuzaga keladi.

Shuningdek, ba’zi tashkilotlar matbuot anjumanlarini “xo‘jako‘rsinga” o‘tkazib, hujjatda “o‘tkazildi” deb belgilash orqali ball yig‘ishadi, ammo bu anjumanlarning mazmuni va qatnashchilari haqida aniq ma’lumotlar ommaga taqdim etilmaydi.

Jamoatchilik va OAVning Roli

Jurnalist Yulduz Olimova fikricha, har bir idoraning ochiqligi uning rahbari va xodimlariga bog‘liq. “Agar ular mikrofondan qo‘rqmasa va ishiga ishonchli bo‘lsa, bu tashkilot albatta ommaga ochiq bo‘ladi” – deydi u.

Jamoatchilik faoli Abdurahmon Tashanov esa, indeksning amaliy kuchi yetarli emas, lekin u hukumat organlariga ma’lumotlar oshkoraligini ta’minlashda qo‘shimcha bosim yaratishi mumkin, deb ta’kidlaydi.

Xulosa

Antikorrupsiya agentligi e’lon qilgan ochiqlik indeksi davlat idoralarining shaffofligini baholashda muhim qadam bo‘lsa-da, uning samaradorligi kadrlar barqarorligi, aniq mezonlarga rioya qilish va OAV bilan doimiy hamkorlikka bog‘liq. Fuqarolar va jurnalistlar bu indeksni nazorat vositasi sifatida qabul qilishlari, davlat organlarining ochiqligini oshirishga yordam beradi.