Apple Payga qarshi banklar va kredit uyushmalari yangi davo to'plami

Apple Pay mobil to'lov bozorida o'ziga xos pozitsiya egallaganidan beri, bir necha yillik tartibsizliklar va sud jarayonlari kuzatilib kelinmoqda. 2022‑yilda boshlangan antitrust davo, bu yil AQSh federal sudida yangi bosqichga o'tdi: banklar va kredit uyushmalari birgalikda Apple'ga qarshi birlashtirilgan sinf davo talabini tasdiqlashdi.

Kontekst va tarixiy fon

Apple Pay 2014‑yilda iPhone’larda NFC (Near Field Communication) texnologiyasini ochiq foydalanishga ruxsat berish orqali joriy etilgan. Biroq, Apple o'zining iOS operatsion tizimida NFC chipiga kirishni cheklab, faqat o'zining mobil hamyon ilovasi orqali to'lovlarni amalga oshirishga ruxsat bergan. Bu siyosat natijasida, har bir karta chiqaruvchi Apple’ga har bir Apple Pay tranzaksiyasi uchun 0,15% yoki 0,5 sent miqdorida komissiya to'lashga majbur bo'ldi.

2022‑yilda bir guruh bank va kredit uyushmalari Apple’ga qarshi antitrust davo faylini topshirgan. Dava asosiy da'vo – Apple NFC chipini monopoliyalash orqali raqobatchi mobil hamyon ilovalarini bozoridan chiqarib, har yili taxminan 1 milliard dollar daromad olmoqda.

Texnik tafsilotlar va Apple Pay arxitekturasi

Apple Pay iOS qurilmalarida Secure Element deb nomlangan xavfsiz chip orqali to'lov ma'lumotlarini saqlaydi. NFC chipi esa kontaktli to'lovlarni amalga oshirish uchun fizik signalni uzatadi. Apple bu chipga dasturiy darajada kirishni faqat o'zining PassKit ramkasi orqali ruxsat beradi.

2026‑yil 18.1 iOS yangilanishi bilan Apple dasturchilarga NFC kontaktli to'lovlarni o'z ilovalari ichida qo'llash imkoniyatini berdi, ammo bu imkoniyat faqat quyidagi mamlakatlarda amal qiladi: Amerika Qo‘shma Shtatlari, Kanada, Avstraliya, Braziliya, Yaponiya, Yangi Zelandiya, Birlashgan Qirollik, Yevropa Iqtisodiy Hududi va boshqa bir qator davlatlar. Bu kengayish Apple’ning o‘z platformasida raqobatchi hamyon ilovalariga yo‘l ochish niyatini ko‘rsatadi, lekin amalda bu imkoniyatning cheklanganligi va yuqori texnik talablar hali ham kichik dasturchilar uchun katta to‘siq bo‘lib qolmoqda.

Raqobatbardoshlik va boshqa platformalar bilan taqqoslash

Google Android operatsion tizimi NFC chipiga erkin kirishni ta’minlaydi va bir nechta mobil hamyon ilovalari (Google Pay, Samsung Pay, Huawei Pay va boshqalar) birgalikda ishlashga ruxsat beradi. Android platformasida karta chiqaruvchilarga qo‘shimcha komissiya to‘lanmaydi, bu esa foydalanuvchilar va banklar uchun ancha maqbul shart-sharoit yaratadi.

• Komissiya strukturasidagi farq: Apple Pay har bir tranzaksiyadan 0,15% (kredit karta) yoki 0,5 sent (debet karta) oladi; Android esa bu to‘lovni olmaydi.
• Platforma ochiqligi: Android NFC chipiga umumiy kirish imkonini beradi, Apple esa o‘z ramkasiga cheklaydi.
• Raqobatchi ilovalar soni: Androidda bir nechta hamyon ilovalari mavjud, Apple ekotizimida faqat Apple Pay rasmiy ravishda qo‘llab-quvvatlanadi.

Bu farqlar Apple Pay’ning monopoliyaviy holatga olib kelishi va banklar uchun qo‘shimcha xarajatlar tug‘dirishi haqida da'vo qilish uchun asos bo‘ldi.

Davoning cheklovlari va ochiq savollar

Sud jarayonida Apple bir necha muddatli muddatni qo‘llab-quvvatladi, jumladan ekspert guvohlarini chiqarib tashlashga urindi, lekin sud bu murojaatni rad etdi. Hozirgi bosqichda sinf davo tasdiqlandi, ya’ni har qanday AQShda Apple Pay bilan integratsiyalashgan karta chiqaruvchilar davo tarkibiga kiradi.

Ammo hali ham bir qator savollar ochiq:

• Apple NFC chipiga kengroq kirishni ruxsat bersa, bu qanday texnik xavfsizlik muammolarini keltirib chiqaradi?
• Banklar va kredit uyushmalari davo natijasida qanday kompensatsiya olishadi – faqat to‘lovlarni qaytarishmi yoki kelgusida komissiya strukturasini o‘zgartirishmi?
• Apple bu qarorga javoban o‘z ekotizimini qanday qayta quradi – boshqa to‘lov usullarini qo‘llab-quvvatlashmi yoki NFC chipini yanada mustahkamlashmi?

Kimga ta'sir qiladi va kelajakda qanday natija kutish mumkin

Bu davo bir necha qatlamli ta'sirga ega:

• Banklar va kredit uyushmalari: Agar sud Apple’ning monopoliyaviy amallarini cheklasa, ular har yili millionlab dollar komissiya to‘lovlaridan ozod bo‘lishi mumkin.
• Foydalanuvchilar: Raqobat oshishi natijasida to‘lov xizmatlari arzonlashishi, yangi hamyon ilovalari paydo bo‘lishi kutiladi.
• Apple: Kompaniya o‘z daromad manbalaridan birini yo‘qotishi mumkin, lekin bu ham foydalanuvchi tajribasini yaxshilash va platforma ochiqligini kengaytirish imkoniyatini ham beradi.
• Sanoat: Mobil to‘lov ekotizimida umumiy standartlar va xavfsizlik protokollari yanada mustahkamlanishi ehtimoli bor.

Kelajakda sud qarori Apple’ning NFC chipiga kirishni yanada erkinlashtirishi yoki kamida boshqa hamyon ilovalariga ruxsat berishi mumkin. Bu holat mobil to‘lov bozorida raqobatni kuchaytiradi, foydalanuvchilarga ko‘proq tanlov va arzonroq xizmatlar taklif etadi. Boshqa tomondan, Apple o‘z ekotizimini himoya qilish uchun yangi texnik chora-tadbirlar, masalan, xavfsizlikni oshiruvchi chip versiyalarini joriy etishi mumkin.

Manba: MacRumors

Asl manba: macrumors.com