Yevropa Ittifoqi mato sanoatida chiqindilarni yo‘q qilishni taqiqladi: aylanma iqtisodiyotga yangi qadam

Yevropa Ittifoqi (EU) 9‑fevral kuni Ecodesign for Sustainable Products Regulation (ESPR) doirasida yangi chora‑tadbirlarni qabul qildi. Bu me'yorlar sotilmagan kiyim‑kaltak, aksessuar va poyabzallarni yo‘q qilishni taqiqlaydi, chiqindilarni kamaytiradi va aylanma iqtisodiyotga yo‘nalish beradi.

Qoidalar qanday ishlaydi?

Yangi qoidalar bo‘yicha yirik kompaniyalar 2026‑yil 19‑iyuldan boshlab, o‘rtacha o‘lchamdagi korxonalar esa 2030‑yilgacha bu talabga rioya qilishlari kerak. Qoidalar quyidagilarni o‘z ichiga oladi:

• Mahsulotlarni yo‘q qilish faqat xavfsizlik yoki mahsulotning jiddiy shikastlanishi holatlarida ruxsat etiladi.
• Kompaniyalar sotilmagan mahsulotlar hajmini standartlashtirilgan formatda e’lon qilishlari shart.
• Bu ma'lumotlar 2027‑yil fevralidan boshlab majburiy bo‘ladi.

Nega bu muhim?

Yevropada har yili 4‑9% sotilmagan mato mahsulotlari yo‘q qilinadi, bu esa taxminan 5,6 million tonna CO₂ chiqindilariga teng. Masalan, Fransiyada har yili 630 million yevro qiymatidagi mahsulot yo‘q qilinadi, Germaniyada esa 20 milliondan ortiq qaytarilgan buyumlar yo‘q qilinadi.

Bu chiqindilar nafaqat atrof‑muhitga zarar yetkazadi, balki iqtisodiy jihatdan ham yo‘qotishlarga olib keladi. Yangi ESPR me'yorlari kompaniyalarni mahsulotlarni qayta sotish, qayta ishlab chiqarish, xayriya qilish yoki qayta ishlatishga undaydi.

Qanday choralar ko‘riladi?

Kompaniyalar uchun quyidagi amaliy tavsiyalar beriladi:

• Sotuvdan keyingi inventarizatsiyani yaxshilash va ortiqcha mahsulotlarni oldindan aniqlash.
• Mijozlar qaytargan mahsulotlarni qayta ishlash yoki ikkinchi qo‘lda sotish tizimlarini joriy etish.
• Mahsulotlarni qayta tiklash va qayta ishlab chiqarish uchun texnologik infratuzilmani rivojlantirish.
• Mahsulotning umrini uzaytirish maqsadida ekodesign tamoyillarini qo‘llash.

Kelajakda nimalar kutish mumkin?

Yevropa Ittifoqi bu chora‑tadbirlar orqali mato sanoatini barqaror rivojlanishga yo‘naltirishni, atrof‑muhtotni himoya qilishni va raqobatbardosh aylanma iqtisodiyot modelini yaratishni maqsad qilgan. Bu nafaqat ekologik foyda, balki kompaniyalar uchun yangi bozor imkoniyatlari ham yaratadi.

Yangi qoidalar joriy etilgandan so‘ng, kompaniyalar o‘z mahsulot hayot tsiklini yanada aniqroq nazorat qilishlari, chiqindilarni kamaytirish strategiyalarini ishlab chiqishlari va barqaror moda sohasida yetakchi o‘ringa chiqishlari kutiladi.