Xitoyning Qayta Ishlatiladigan Raketalari Yangi Bosqichga Yetdi, Orbexga Xayr

Oxirgi haftada kosmik sanoatdagi eng muhim voqealar bir-biriga qarama-qarshi rangda namoyon bo‘ldi. Xitoy, dunyoning ikkinchi yirik kosmik kuchi, kichik o‘lchamdagi Long March 10 raketasini muvaffaqiyatli uchirib, okeanda to‘liq qayta foydalaniladigan qo‘nish amalga oshirdi. Shu bilan birga, Buyuk Britaniyada joylashgan kosmik startap Orbex moliyaviy qiyinchiliklar tufayli bankrotlik jarayoniga kirib, faoliyatini to‘xtatdi.

Xitoyning Qayta Ishlatiladigan Raketa Tajribasi

Long March 10 raketasining subscale (kichik o‘lchamdagi) versiyasi 2026‑yilning ikkinchi choragida sinovdan o‘tkazildi. Bu raketa, an'anaviy bir martalik foydalanish modelidan farq qilib, qo‘nishdan keyin yana qayta ishlatilishi uchun mo‘ljallangan. Sinovda raketa balandlikka chiqib, bir necha daqiqadan so‘ng motorini to‘xtatib, okean yuzasiga nazoratli tarzda tushdi. Bu “ocean landing” (okean qo‘nishi) texnikasi, SpaceX kompaniyasining “drone ship” usuliga o‘xshash, ammo Xitoyda birinchi marta muvaffaqiyatli amalga oshirildi.

Bu yutuq Xitoyning kosmik texnologiyalarini qayta foydalanish sohasida AQShga yaqinlashtiradi. Qayta foydalaniladigan raketalar, har bir uchish uchun yangi raketa qurish zaruratini kamaytiradi, bu esa kosmik missiyalar narxini sezilarli darajada pasaytiradi. Xitoy bu yo‘nalishda o‘zining kosmik sanoat strategiyasini mustahkamlashga intilmoqda.

Orbex – Britaniyaning Kosmik Startapi Bankrotlikka Doydi

Orbex, Londondan chiqqan, kichik o‘lchamdagi raketalarni ishlab chiqishga ixtisoslashgan startap, yaqinda bankrotlik jarayoniga kirganini e’lon qildi. Kompaniya, Yevropa kosmik logistika startapi The Exploration Company bilan qo‘shma korporativ sotib olish rejasini amalga oshira olmagani sababli, moliyaviy yordam izlashda muvaffaqiyatsizlikka uchradi.

Orbexning rasmiy bayonotida, “barcha moliyaviy yig‘ish, birlashma va sotib olish imkoniyatlari muvaffaqiyatsiz yakunlandi” deyilgan. Orbex bir o‘n yillik faoliyat davomida hali ham sinov bosqichida qolgan, amalda uchishga tayyor bo‘lgan texnikani ishlab chiqarmadi. Bu holat, kosmik startaplar uchun moliyaviy barqarorlik va texnik tayyorgarlikning qanchalik muhimligini yana bir bor ko‘rsatdi.

Kosmik Sanoatda Kelgusi Yo‘nalishlar

• Qayta foydalaniladigan texnologiyalar – raketalar, kosmik kapsulalar va hatto kosmik stansiyalarni qayta ishlatish, kelajak missiyalarni arzonlashtiradi.
• Kichik raketalar bozoriga e’tibor – kichik o‘lchamdagi raketalar, kichik sun’iy yo‘ldoshlar va ilmiy tajribalar uchun qulay variant bo‘lib, startaplar uchun yangi imkoniyatlar yaratadi.
• Xalqaro hamkorlik – Yevropa, AQSh va Xitoy kabi yirik kosmik kuchlar o‘rtasida texnik almashinuv va hamkorlik, sanoatning barqaror rivojlanishiga xizmat qiladi.

Shu bilan birga, Orbex kabi startaplarning muvaffaqiyatsizligi, kosmik sanoatda investitsiya va texnik tayyorgarlikni birgalikda boshqarish zarurligini ko‘rsatadi. Xitoyning yangi yutuqlari esa, qayta foydalaniladigan raketa texnologiyalarini global miqyosda kengaytirish uchun ilhom manbai bo‘lishi mumkin.

Kelgusi Uchishlar va Kutilayotgan Yangiliklar

Keyingi bir necha oy ichida Xitoyning Long March 10 ning to‘liq o‘lchamdagi versiyasi ham, boshqa yirik kosmik agentliklarning qayta foydalaniladigan raketa sinovlari ham e’lon qilinadi. Bu yangiliklar, kosmik sanoatning kelajagi va texnologik innovatsiyalarni qanday shakllantirishini yanada aniqroq ko‘rsatadi.