WHO vaksina sinovini etiketsiz deb tanqid etdi: Yangi tug‘ilgan chaqaloqlarga xavf

WHO ning rasmiy bayonoti

Birlamchi sog‘liqni saqlash tashkiloti WHO, AQSh moliyalashtirgan gepatit B vaksinasining yangi tug‘ilgan chaqaloqlarga berilishini o‘rganayotgan sinovni "etiketsiz" deb tanqid qildi. Tashkilotning bayonotida, "kamchilikdan foydalangan holda sinov o‘tkazish axloqiy jihatdan qabul qilinmas" deyilgan.

Gepatit B vaksinasining ahamiyati

Gepatit B vaksinasining tug‘ishdan keyingi birinchi dozasini berish, o‘tlar o‘rtasida kasallikni oldini olishda eng samarali choradir. Bu vaktsina 30 yildan ortiq vaqt davomida 115 dan ortiq mamlakatda milliy sog‘liq dasturlariga kiritilgan va ona‑farzand orasidagi virus uzatishni to‘xtatadi. Natijada, jigar saratoni, sirroz va boshqa hayotga xavfli kasalliklarning oldi olinadi.

Sinovning muammoli jihatlari

WHO bayonotida sinov protokoli quyidagi nuqtalarda yetarli darajada xavfsizlikni kafolatlamasligi ta'kidlandi:

• Homilador ayollarni tekshirish va virusga duch kelgan yangi tug‘ilgan chaqaloqlarga vaktsina berish kabi asosiy choralar ko‘rilmagan.
• Sinovda "bir tomonlama ko‘r-ko‘rona" (single‑blind) usul qo‘llanilishi, natijalar ishonchliligini pasaytiradi.
• Vaksina berilmagan bolalar orasida surunkali gepatit B, jigar sirrozi va jigar saratoni kabi jiddiy kasalliklar rivojlanishi xavfi mavjud.

WHO shuningdek, sinovning maqsadi – vaksinaning xavfsizligini tekshirish – ilmiy jihatdan asoslanmaganligini, chunki bu vaktsina allaqachon ishonchli va samarali deb tasdiqlangan.

Hozirgi holat va kelajakdagi choralar

Gvineya‑Bissau sog‘liqni saqlash vazirligi, sinovning texnik va etik ko‘rib chiqilishi davom etayotganini, shu sababli sinov vaqtincha to‘xtatilganini ma’lum qildi. Afrika kasalliklarni nazorat qilish markazi ham sinovning davom etmasligini tavsiya qilgan.

Amerika Qo‘shma Shtatlari Sog‘liqni Saqlash Departamenti esa sinovni rejalashtirilgan tarzda davom ettirish niyatida ekanligini bildirdi. Bu holat xalqaro hamjamiyatda keskin bahs-munozaralarga sabab bo‘ldi.

Xulosa

Vaksina sinovlari ilmiy taraqqiyot uchun muhim bo‘lsa-da, ular inson hayoti va sog‘lig‘iga tahdid solmasligi kerak. WHO ning tanqidi, sinovning etik jihatlari, xavfsizlik choralarining yetarli emasligi va natijalarning ishonchliligi masalalarini yoritadi. Kelgusida bunday tadqiqotlar qat'iy etik nazorat ostida, mahalliy sog‘liqni saqlash organlari bilan yaqindan hamkorlikda o‘tkazilishi lozim.