Oʻzbekistonda 917 ming koʻcha chirogʻlarini quyosh panellari bilan modernizatsiya qilish: energiya tejash va iqtisodiy samara

Oʻzbekiston 2026 yilga qadar energiyadan oqilona foydalanish tizimiga oʻtishni maqsad qoʻygan. Bu yoʻlda davlat 917 mingdan ortiq koʻcha chirogʻlarini quyosh panellari va avtomatik yoritish datchiklari bilan jihozlash loyihasini amalga oshirishni rejalashtirmoqda.

Loyihaning asosiy elementlari

Quyosh panellari – bu fotovalyutali modullar boʻlib, kunduzgi nurdan elektr energiyasi ishlab chiqaradi. Ushbu energiya chirogʻlarning yoritish sistemasini quvvatlaydi va elektr tarmogʻiga boʻlgan talabni kamaytiradi. Quyosh panellari bilan birgalikda, chirogʻlarga aqlli datchiklar oʻrnatiladi. Ushbu datchiklar yoritish darajasini muhitning yorqinligi va harakatga asoslanib avtomatik ravishda boshqaradi, ya'ni kunduzda yoritish oʻchiriladi, tunda esa faqat kerakli hududni yoritadi.

Energetika samaradorligini oshirish

Loyiha joriy qilinsa, mamlakatning elektr energiyasi iste'moli 330 million kVt/soatga kamayishi kutilmoqda. Bu energiya tejovchi choralar kichkina va oʻrta korxonalar (KOʻK) uchun ham katta ahamiyat kasb etadi, chunki ularning umumiy elektr va gaz iste'moli juda yuqori.

• KOʻKlar yilga 5 mlrd kub metr gaz va 20 mlrd kVt/soat elektr energiyasi iste'mol qiladi.
• Energetika tejash orqali mahsulot tannarxi 5‑20%ga kamayishi kutilmoqda.
• Quyosh panellari va aqlli yoritish tizimi orqali gaz iste'moli 100 mln kub metrga, elektr energiyasi 500 mln kVt/soatga kamayishi rejalashtirilgan.

KOʻKlar uchun maxsus dastur

Iqtisodiyot va moliya vazirligi, shuningdek, Energiya samaradorligi milliy agentligi 3 yillik dasturni tayyorlash uchun ikki oy ichida loyiha guruhini tashkil etishga topshiriq berdi. Bu dasturda quyidagilar koʻzda tutiladi:

• Energetika tejovchi texnologiyalarning pilot‑loyihalarini amalga oshirish.
• KOʻKlar uchun 100 mln dollarlik imtiyozli resurslarni jalb qilish.
• 1 mayga qadar 10 mln dollar grantlar orqali ilk bosqichda energiya auditini boshlash.

Texnologiyaning iqtisodiy ta'siri

Quyosh panellari va aqlli datchiklar orqali energiya iste'moli kamayishi, bir tomondan, mahsulot narxlarini pasaytirishga olib keladi. Masalan, Namangan Life Stones korxonasi yangi energiya tejovchi invertor oʻrnatsa, beton tannarxi 5‑6%ga, Andiyjondagi Swork Timur Tex korxonasida «aqlli» yoritish tizimi joriy qilinsa, trikotaj mahsulotlari narxi 7%ga kamayishi kutilmoqda.

Kelajakka yoʻnalish

Oʻzbekistonda energiya samaradorligini oshirish va barqaror rivojlanish strategiyasi doirasida, quyosh energiyasini keng joylashtirish va aqlli infratuzilmani yaratish muhim rol oʻynaydi. Bu loyiha nafaqat ekologik samaraga, balki iqtisodiy raqobatbardoshlikka ham hissa qoʻshadi.

Oʻzbekistondagi barcha hududlarda energiya tejash va barqaror texnologiyalarni joriy etish, mamlakatning energiya mustaqilligini ta'minlash va kelgusidagi energiya krizislariga qarshi kurashishda muhim omil boʻladi.