Tovuq jo‘jaqlari ham "bouba" tovushini yumaloq deb hisobladi: Kognitiv tadqiqotlarda yangi kashfiyot

"Bouba" va "kiki" effektlari til va tasavvur o'rtasidagi qiziqarli bog'lanishni ko'rsatadi: yumaloq tovushlar yumaloq shakllarga, tikanli tovushlar esa tikanli shakllarga mos keladi. So'nggi tadqiqotlar bu fenomenni nafaqat odamlar, balki yangi tug'ilgan tovuq jo‘jaqlari ham namoyish etishini tasdiqladi.

Bouba/Kiki effektining tarixi

1947-yilda bu effekt birinchi marta kashf etildi. Tadqiqotchilar ishtirokchilarni "bouba" va "kiki" kabi so'zlarni tinglashga, keyin esa ularni yumaloq yoki tikanli shakllarga moslashtirishga chaqirdilar. Natijalar har xil tillarda va madaniyatlarda ham bir xil bo'lib, bu hodisa insoniyatda umumiy kognitiv tendensiyani ko'rsatadi.

Yangi tadqiqot: tovuq jo‘jaqlari

2026-yilning fevralida e'lon qilingan tadqiqotda, yangi tug'ilgan tovuq jo‘jaqlari (24 soatlik) "bouba" tovushini yumaloq shaklga, "kiki" tovushini esa tikanli shaklga moslashtirishga moyil bo'lishi aniqlandi. Tadqiqotchilar hayvonlarga ikki turdagi shakl (yumaloq va tikanli) va ikki turdagi tovush ("bouba" va "kiki")ni ko'rsatib, ularning tanlovini kuzatdilar.

• Jo‘jaqlar 85% holatda "bouba" tovushini yumaloq shaklga tanlashdi.
• "Kiki" tovushini tikanli shaklga tanlash darajasi 78% ga yetdi.
• Bu natijalar statistik jihatdan tasodifiy bo'lmaganligini tasdiqladi.

Natijalar va ahamiyati

Bu kashfiyot bir necha muhim savollarga javob beradi:

• Inson va hayvonlar orasidagi umumiy kognitiv mexanizm: Tovush va shakl o'rtasidagi assotsiatsiya nafaqat insonlarda, balki qushlarda ham mavjud, bu esa evolyutsion darajada chuqur ildizga ega bo'lishi mumkin.
• Til rivojlanishining asosiy bosqichi: Tovush-shakl bog'lanishi til o'rganishning dastlabki bosqichida, hatto so'zlashni boshlamagan hayvonlarda ham namoyon bo'lishi mumkin.
• Sun'iy intellekt va mashina o'rganish: Bu fenomenni AI tizimlariga qo'llash orqali, tovush va vizual ma'lumotlarni birgalikda tushunadigan modellarni yaratish mumkin.

Kelajakda tadqiqotlar yo'nalishlari

Ushbu natijalar quyidagi yo'nalishlarda yanada chuqur tadqiqotlarni talab qiladi:

• Turli hayvon turlari (sichqonlar, primatlar, baliqlar) orasida bu assotsiatsiyaning mavjudligini tekshirish.
• Neurofiziologik tadqiqotlar orqali miyadagi tegishli faoliyat markazlarini aniqlash.
• AI va robototexnika sohasida tovush‑shakl integratsiyasini yaxshilash uchun bu prinsipdan foydalanish.

Natijada, "bouba/kiki" effekti nafaqat tilshunoslik va psixologiya, balki kognitiv neyrobiologiya, sun'iy intellekt va hayvon etologiyasi kabi ko'plab fan sohalarini birlashtiruvchi ko'p qirrali tadqiqot maydoniga aylanadi.