Rossiya Chegara Xodimlari Endi Telefon va Noutbuklarni Tekshirish Huquqiga Ega

2026‑yil aprel oyidan boshlab Rossiya Federatsiyasining «Davlat chegarasi to‘g‘risida»gi federal qonuniga kiritilgan o‘zgartirishlar, chegara xizmati xodimlariga vokzal va aeroportlarda har bir yo‘lovchining elektron qurilmalarini – smartfon, planshet, noutbuk va boshqa gadjetlarni tekshirish imkonini beradi.

Qonun qanday o‘zgardi?

Yangi qonun chegara rejimini buzganlik, kontrabanda (ya'ni, ruxsatsiz tovarlar olib kirish yoki olib chiqish), ekstremizm (radikal harakatlar) yoki boshqa huquqbuzarliklar gumoni paydo bo‘lganda, tekshirishni majburiy qiladi. Biroq, har bir fuqaroni ommaviy tekshirish emas, balki shubha tug‘ilganda tanlab tekshirish amalga oshiriladi.

Tekshirish qanday amalga oshiriladi?

• Chegara xodimlari yo‘lovchidan qurilmani ko‘rishga yoki uni maxsus skaner orqali o‘tkazishga talab qilishlari mumkin.
• Agar yo‘lovchi rad etsa, bu qonuniy buyruqqa bo‘ysunmaslik sifatida baholanadi va Rossiya Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksiga ko‘ra 5 000‑7 000 rublgacha jarima yoki 15 kunigacha ma’muriy qamoq jazosi qo‘llaniladi.

Dunyo bo‘ylab o‘xshash amaliyotlar

Elektron qurilmalarni tekshirish amaliyoti AQSh, Kanada, Yevropa Ittifoqi davlatlarida ham qo‘llaniladi. Ular asosan kontrabanda va terrorizmga qarshi kurash maqsadida amalga oshiriladi. Rossiyada ham bu amaliyot shu maqsadlarda kengaytirilmoqda.

Texnik jihatdan nimalar nazorat qilinadi?

Tekshirish jarayonida qurilmalarning ichki xotirasi (RAM), saqlangan fayllar, internetga ulanish tarixi va hatto kriptografik kalitlar ham ko‘rib chiqilishi mumkin. Bu texnik atamalarni oddiy qilib aytganda, qurilma ichidagi ma’lumotlar va ularning qanday ishlatilishi tekshiriladi.

Fuqarolar uchun xavotir va imkoniyatlar

Ko‘plab fuqarolar maxfiylik (privacy) masalasiga e’tibor qaratishadi. Qurilmalarning ichki ma’lumotlari tekshirilganda, shaxsiy xabarlar, foto va videolar ham ko‘rinishi mumkin. Shu sababli, yo‘lovchilar o‘z qurilmalarini ma’lumotlarni shifrlash (ya’ni, maxfiy kod bilan himoya qilish) orqali himoya qilishlari tavsiya etiladi.

Kelajakda qanday o‘zgarishlar kutilmoqda?

Yangi qonun Rossiya chegaralarida nazoratni kuchaytirish, kontrabanda va ekstremizmga qarshi kurashish maqsadida qabul qilingan. Kelajakda texnologik imkoniyatlar kengayib, biometrik tekshirish (barmoq izi, yuzni tanish) kabi qo‘shimcha usullar ham joriy qilinishi mumkin.

Umuman olganda, Rossiya chegara xodimlarining elektron qurilmalarni tekshirish huquqi, davlat xavfsizligini ta’minlashga qaratilgan, ammo fuqarolar uchun maxfiylikni saqlash bo‘yicha ehtiyot choralarini ham ko‘rish zarur.