Palantir va Shveytsariyaning “Republik” jurnali o‘rtasidagi sud jang: Ma'lumot tahlili kompaniyasining kontrapunkt talabiga qarshi kurash

Amerikada joylashgan ma'lumot tahlili platformasi Palantir Technologies o‘zining Shveytsariyada faoliyat ko‘rsatgan kichik onlayn jurnali Republikga qarshi sudga murojaat qilganini e'lon qildi. Bu harakat, kompaniyaning ommaviy axborot vositalariga nisbatan qanday pozitsiya tutishini va Yevropadagi bozor strategiyasini yoritadi.

Palantir nima va u qanday ishlaydi?

Palantir – hukumat, xavfsizlik organlari va yirik korporatsiyalar uchun katta hajmdagi ma'lumotlarni birlashtiruvchi, tahlil qiluvchi va vizualizatsiya qiluvchi dasturiy ta’minot ishlab chiqaruvchi kompaniya. Uning platformalari sun’iy intellekt (AI) va mashina o‘rganish (ML) texnologiyalariga asoslanib, murakkab xavfsizlik, logistika va sog‘liqni saqlash muammolarini hal qilishga yordam beradi.

“Republik” jurnalining xabarlaridan kelib chiqqan nizolar

Shveytsariyaning Republik jurnali dekabr oyida bir necha maqola nashr etdi. Unda Palantirning Shveytsariya hukumatining harbiy, politsiya va sog‘liqni saqlash organlari bilan aloqalari, hamda bu aloqalar natijasida kelib chiqqan potentsial kelishuvlar haqida so‘z yuritildi. Jurnal ma’lumotlarni rasmiy hujjatlardan olib, Palantirning Yevropada savdo imkoniyatlari haqida spekulyatsiyalar ham kiritdi.

Shveytsariya qonunida “kontrapunkt” nima?

Shveytsariya fuqarolik qonunchiligida “kontrapunkt” (counterstatement) huquqi mavjud. Biror nashrda e’lon qilingan ma’lumotga qarshi fikr bildirish talab qilinganida, nashr bu talabni rad etsa, tomon sudga murojaat qilib, ikkala tomonning nuqtai nazarini ko‘rib chiqishni so‘rashi mumkin. Bu jarayon Zurichdagi Tijorat sudi (Commercial Court) tomonidan nazorat qilinadi.

Palantirning sudga murojaat qilish sabablari

Palantir vakillari, jurnalistik erkinlikni hurmat qilishlarini ta’kidlab, “kontrapunkt” talabini rad etish jurnalni haqiqatni buzgan deb hisoblashadi. Ular, “ma’lumotlarning noto‘g‘ri taqdim etilishi” kompaniyaning Yevropadagi yangi savdo loyihalariga, ayniqsa harbiy va xavfsizlik sohasidagi kelishuvlarga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkinligini aytishadi.

Yevropadagi bozor sharoiti

Palantir AQShda federal hukumat bilan millionlab dollarli kontraktlarga ega. Yevropada esa, ayniqsa immigratsiya va ichki xavfsizlik sohalarida, kompaniyaning AQShdagi ICE (Immigration and Customs Enforcement) bilan hamkorligi tanqidga uchraydi. Shuning uchun, jurnalistik e’tirozlar kompaniya uchun strategik ahamiyatga ega bo‘lishi mumkin.

“Republik” jurnalining javobi

Jurnalning bosh muharriri Daniel Binswanger, “biz rasmiy hukumat hujjatlariga asoslanib, mustaqil va chuqur tahlil qildik” deb, Palantirning da’vosiga qarshi turadi. Ular, kontrapunkt jarayoni sudga murojaat qilinishidan ko‘ra, jamoatchilik e’tiborini oshirganini, ko‘plab donorlik takliflari va solidarlik bildirishlari kelib chiqqanini ta’kidlaydi.

Kelajakda nimalar bo‘lishi mumkin?

Shveytsariya sudi kontrapunkt talabini ko‘rib chiqadi, lekin sudning qarori faqat faktik ma’lumotlarning “boshqa talqinlari” mumkinligini aniqlashga yo‘naltiriladi, haqiqat yoki yolg‘onligini baholash emas. Natija Palantirga qisman yoki to‘liq foyda keltirishi, yoki jurnalni o‘z pozitsiyasini mustahkamlashga yordam berishi mumkin.

Bu holat, texnologiya kompaniyalari va mustaqil media o‘rtasidagi munosabatlar, shuningdek, Yevropada ma’lumot tahlili va sun’iy intellekt texnologiyalarining siyosiy va ijtimoiy oqibatlarini yanada chuqurroq ko‘rib chiqishga undaydi.