Oziq‑ovqat xavfsizligi nazorati yangi bosqichga: operatorlar reyestri va raqamli tahlil tizimi

O‘zbekiston Respublikasi sog‘liqni saqlash va oziq‑ovqat xavfsizligini ta’minlash sohasida raqamli transformatsiya yo‘lida muhim qadam qo‘yayotadi. Oziq‑ovqat xavfsizligi nazorati yangilanadi va yangi operatorlar reyestri hamda risk‑tahlilga asoslangan nazorat tizimi yaratish rejalashtirilmoqda.

Yangi reestrning asosiy maqsadi

Qonuniy asosda, “Oziq‑ovqat mahsulotining xavfsizligi to‘g‘risida”gi qonun bilan mos keluvchi Vazirlar Mahkamasi qarori loyihasi ishlab chiqildi. Uning asosiy vazifalari:

• Oziq‑ovqat biznesi operatorlarini elektron shaklda ro‘yxatdan o‘tkazish;
• Ularning faoliyatini xavf darajasi bo‘yicha baholash;
• Davlat nazoratini zamonaviy, ma’lumotga asoslangan mexanizmlar orqali tashkil etish.

Elektron ro‘yxatdan o‘tish – YaIDXP orqali

Operatorlar Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali (YaIDXP) yoki Davlat xizmatlari markazlari orqali elektron so‘rovnoma asosida ro‘yxatdan o‘tishadi. Bu jarayon bir necha bosqichdan iborat:

1. Ro‘yxatga olish uchun ma’lumotlarni kiritish (kompaniya ma’lumotlari, ishlab chiqarish joylari, mahsulot turlari);
2. Hujjatlarni yuklash (sertifikatlar, litsenziyalar, sanitariya‑epidemiologik ma’lumotlar);
3. Avtomatik xavf‑tahlil algoritmi asosida tasniflash.

Xavf darajasiga ko‘ra tasniflash

Operatorlar past, o‘rtacha va yuqori xavf darajalariga ajratiladi. Har bir daraja uchun alohida nazorat mexanizmlari belgilangan:

• Past xavf – yillik monitoring va tasodifiy tekshiruvlar;
• O‘rtacha xavf – choraklik auditlar va mahsulot namunalarini tahlil;
• Yuqori xavf – haftalik nazorat, real‑vaqt ma’lumotlar bazasiga kirish va tezkor choralar.

Qaror loyihasidagi asosiy vazifalar

Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya‑epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasi reestrni yuritadi, Adliya vazirligi esa davlat xizmatlari ko‘rsatilishi ustidan doimiy nazoratni amalga oshiradi. Raqamli platforma orqali har bir murojaat, tekshiruv va choralar aniq qayd etilib, uch oy ichida YaIDXPda kuzatib boriladi.

Raqamli nazoratning kutilayotgan foydalari

Yangi tizimning joriy etilishi bir qator ijobiy natijalarni keltiradi:

• Shaffoflik – barcha operatorlar ma’lumotlari omma oldida ochiq bo‘lib, iste’molchilar o‘zlari tekshira olishadi;
• Tezkor javob – xavfli holatlarda real‑vaqtda ogohlantirish va choralar ko‘riladi;
• Resurslarni tejash – nazorat jarayonlari avtomatlashtirilganligi sababli inspektsiya va audit xarajatlari kamayadi;
• Sog‘liqni saqlash – oziq‑ovqat bilan bog‘liq kasalliklar soni kamayishi kutilmoqda.

Kelajakda nimalar kutilmoqda?

Texnologik infratuzilma mustahkamlanishi bilan, sunʼiy intellekt va ma’lumotlarni tahlil qilish algoritmlari yordamida xavf prognozlari yanada aniqroq bo‘lishi rejalashtirilgan. Bundan tashqari, blokcheyn texnologiyasi orqali mahsulotlar zanjiri izchil nazorat qilinishi, iste’molchilar uchun “qayerdan, qachon” ma’lumotini taqdim etishi ko‘zda tutilgan.

Umuman olganda, O‘zbekistonning oziq‑ovqat xavfsizligini raqamli nazoratga o‘tkazish tashabbusi, mamlakatning sog‘liqni saqlash, iqtisodiy barqarorlik va xalqaro standartlarga mos kelish yo‘lida muhim qadam hisoblanadi.