O‘zbekistonda pulli yo‘llar qurilishi: loyihalar, narxlar va istiqbollar

O‘zbekiston hukumati xalqaro moliya institutlari hamkorligida mamlakat ichida bir necha strategik pulli yo‘llarni qurish rejasini amalga oshirmoqda. Bu yo‘llar nafaqat transport vaqtini qisqartiradi, balki iqtisodiy samaradorlikni oshirish, tirbandlikni kamaytirish va logistika infratuzilmasini zamonaviylashtirishga xizmat qiladi.

Toshkent‑Samarqand yo‘li: 282 km, 2,25 mlrd dollar

Yangi magistral Toshkentning Sergeli tumanidagi halqa yo‘lidan boshlanib, Samarqandga yetadi. Yo‘l 6 ta harakat tasmasi (yo‘nalish) bilan, har bir tasma 3,75 metr kenglikda bo‘ladi. Loyihaviy maksimal tezlik 150 km/soatga mo‘ljallangan, bu esa hozirgi 4‑5 soatlik safarni 2‑2,5 soatga qisqartiradi.

Yo‘lda 12 ta kirish‑chiqish terminali tashkil etiladi, shu bilan haydovchilar har qanday nuqtada yo‘ldan kirish yoki chiqish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Qurilish muddati 5 yilga belgilangan.

Toshkent‑Andijon yo‘li: 314 km, 3,66 mlrd dollar

Bu yo‘l Qamchiq dovoni orqali o‘tadi va 33 km uzunlikdagi to‘rt qatorli tunnelni ham o‘z ichiga oladi. Yo‘lning yillik to‘lov miqdori 465 million dollar atrofida baholanmoqda. Loyiha Jahon banki hamkorligida, Arup konsalting kompaniyasi esa tender jarayonini boshqaradi.

Yangi magistral yordamida safar vaqti 5‑5,5 soatdan 2‑2,5 soatga qisqaradi, shuningdek, qiyin ob‑havo sharoitida ham yo‘l to‘liq foydalanishga tayyor bo‘ladi.

Toshkent‑Chorvoq yo‘li: 52 km, 35 daqiqaga qisqarish

Qatarning Protocol Group va Janubiy Koreyaning Korea Expressway Corporation kompaniyalari bilan hamkorlikda amalga oshirilayotgan bu loyiha, 3 yildan keyin ishga tushadi. Hozirda yo‘l bo‘ylab o‘rtacha qatnov vaqti 80 daqiqani tashkil etsa, yangi yo‘l bu vaqtni 35 daqiqagacha kamaytiradi.

Urganch‑Xiva yo‘li: 35 km, 120 mln dollar

Bu yangi magistral 4 tasmalik, asfalt‑beton qoplamali bo‘lib, kuniga 20 ming transport vositasini qabul qila oladi. Yo‘l ikki shahar orasidagi masofani 3 barobarga qisqartiradi – safar vaqti 1 soat 17 daqiqadan 20 daqiqagacha kamayadi.

Pulli yo‘llar narxlari qanday belgilanadi?

Hozircha aniq tariflar e’lon qilinmagan, ammo rasmiylar narxni har 200 km uchun taxminan 100 000 so‘m atrofida yoki har bir kilometr uchun 5 sentdan kam bo‘lishini rejalashtirgan. Bu hisoblash metodikasi Avtomobil yo‘llari qo‘mitasi tomonidan tasdiqlanadi.

Masalan, 150 km masofani bosib o‘tish uchun 75 000‑100 000 so‘m to‘lash mumkin. Narxlar investitsiya shartlari, xususiy sheriklar ishtiroki va loyiha muddatlariga qarab oxirgi bosqichda aniqlanadi.

Pulli yo‘llarning iqtisodiy foydasi

• Transport vaqtini qisqartirish – har bir safar bir necha soatga qisqaradi.
• Logistika xarajatlarini kamaytirish – tezkor yetkazib berish imkoniyati.
• Yangi ish o‘rinlari yaratish – qurilish va texnik xizmat ko‘rsatish sohalarida.
• Mamlakat ichidagi savdo-sotiqni rivojlantirish.

Umuman olganda, O‘zbekistondagi pulli yo‘llar infratuzilmasini modernizatsiya qilish, transport tizimini raqobatbardosh qilish va mamlakat iqtisodiyotini yanada mustahkamlashga qaratilgan muhim qadamdir.