Kritik fikrlashning kaliti: Karl Saganning 'baloney detection kit'i

Karl Sagan - bu amerikalik astrofizik va olim bo'lib, u o'zining ilmiy ishlarida ko'p narsaga erishgan. Uning eng mashhur kitobi 'Cosmos' bo'lib, u ham televiziya seriyasiga aylantirilgan. Lekin Sagan tomonidan yozilgan yana bir kitob bor - 'The Demon-Haunted World: Science as a Candle in the Dark', unda u kritik fikrlashning ahamiyati haqida gapiradi.

'Baloney detection kit' nima?

'Baloney detection kit' - bu Sagan tomonidan yaratilgan vositalar to'plami bo'lib, u noto'g'ri argumentlarni aniqlash va asosli fikrlarni qurish uchun mo'ljallangan. Bu kitda 9 ta prinsip bor:

• Dalillarni mustaqil tasdiqlash kerak.
• Bilimdon ekspertlar tomonidan turli nuqtai nazarlarni muhokama qilish kerak.
• Mutaxassislarning fikri muhim emas - ular ham xato qilishlari mumkin.
• Bir nechta gipotezalarni ishlab chiqish kerak.
• O'z gipotezangizga juda bog'lanib qolmaslik kerak.
• Gipotezalarni rad etish uchun sabablarni topishga harakat qilish kerak.
• O'lchovlar va sonli miqdorlar yordamida gipotezalarni tekshirish kerak.
• Fikr-mulohaza zanjiridagi har bir bo'g'in ishlashi kerak.
• Occamning ustara qoidasi - eng sodda gipotezani tanlash kerak.

Nima uchun 'baloney detection kit' muhim?

Bu vositalar to'plami bizning fikrlashimizdagi xatolarni va biaslarni kamaytirishga yordam beradi. Sagan ta'kidlashicha, agar biz o'z fikrlashimizdagi xatolarni to'g'rilamasak, biz osongina aldovchilarga va charlatanlarga duch kelishimiz mumkin.