Intellexa’ning Predator spyware'i Angola jurnalistining iPhone’ini qanday buzdi?

Amnesty International yaqinda e'lon qilgan hisobotda, Intellexa kompaniyasining Predator nomli spyware'i Angola jurnalisti Teixeira Cândido iPhone’ini buzganligi aniqlangan. Bu hodisa kiberxavfsizlik sohasida yana bir muhim misol bo'lib, davlat mijozlari tomonidan jurnalist va fuqarolarga qarshi amalga oshirilgan maxfiy kuzatuv operatsiyalarini yoritadi.

Spyware nima va Predator qanday ishlaydi?

Spyware – bu foydalanuvchi qurilmasiga ruxsatsiz kirib, ma'lumotlarni to'plab, uzatadigan dastur. Predator esa Intellexa tomonidan ishlab chiqilgan, iOS operatsion tizimiga mo'ljallangan maxsus spyware bo'lib, telefonni yashirin tarzda nazorat qilish, xabarlarni o'qish va hatto mikrofonni yoqish imkonini beradi.

Hujum qanday amalga oshirildi?

2024 yilda Cândido WhatsApp orqali bir necha zararli havolalar oldi. Ulardan biriga bosgandan so'ng, telefoniga Predator yuklandi. Qurilma eski iOS versiyasida ishlaganligi sababli, spyware tizim jarayonlarini o‘zi kabi ko‘rsatib, aniqlashni qiyinlashtirdi.

• Havola bosilganda, telefon maxsus infektsiya serveriga ulanadi.
• Serverdan yuklab olingan kod iOS tizim jarayonlarini taklit qiladi.
• Spyware foydalanuvchi ma'lumotlarini to'playdi va uzatadi.

Cândido telefonini qayta yoqib, eski iOS versiyasini yangilash orqali spyware'ni o'chirdi, ammo bu holat kiber tahdidlarning qanday tez va samarali tarqalishini ko'rsatadi.

Intellexa va uning nazorat ostidagi mijozlari

Intellexa so'nggi yillarda bir necha davlatlar bilan hamkorlik qilgan va Predator spyware'ini turli mamlakatlarda, jumladan Misr, Gretsiya, Vyetnam, Pokiston va Angola’da qo‘llagan. Hisobotda, Angola’da bu spyware'ning birinchi domenlari 2023 yil mart oyida faoliyatga chiqqanligi qayd etilgan.

Intellexa kompaniyasi AQSh hukumatining sanktsiyalariga qaramay, faoliyatini davom ettirgan. 2024 yilda kompaniya, uning asoschisi Tal Dilian va hamkor Sara Aleksandra Fayssal Hamou sanktsiyalangan, ammo ba'zi ijrochi xodimlarga sanktsiyalar olib tashlangan.

Kiberxavfsizlikka oid tavsiyalar

Bu hodisa foydalanuvchilarga quyidagi asosiy tavsiyalarni eslatadi:

• Operatsion tizimni yangilab turing: Eski iOS versiyalari ko'proq zaif nuqtalarga ega.
• Shubhali havolalarga bosmang: WhatsApp, Telegram yoki ijtimoiy tarmoqlarda kelgan noma'lum havolalarga e'tiborli bo'ling.
• Qurilmani muntazam skanerlash: Kiberxavfsizlik ilovalari yordamida zararli dasturlardan himoya qiling.
• Ikki faktorli autentifikatsiyani yoqing: Bu hisobga ruxsatsiz kirishni qiyinlashtiradi.

Amnesty International mutaxassislari, har bir yangi holatda ko'proq insonlar kuzatuvga duch kelayotganini ta'kidlaydi. Kiberxavfsizlikni mustahkamlash, davlat nazorati ostidagi maxfiy kuzatuv operatsiyalariga qarshi kurashish uchun muhim qadamdir.

Kelajakda nimalar kutish mumkin?

Intellexa va shunga o'xshash kompaniyalar faoliyatini davom ettirayotganligi, kiberxavfsizlik bozorida yangi tahdidlar paydo bo'lishiga olib keladi. Shu sababli, jurnalistlar, fuqarolar va texnologiya mutaxassislari birgalikda xavfsizlik choralarini kuchaytirishi zarur.