G‘arbiy AQShda rekord darajada kam qor: suv tanqisligi, yong‘in xavfi va siyosiy tanglik

G‘arbiy Amerika shtatlarida qishning o‘rtasida qor qoplamasi (snowpack) tarixiy darajada past darajaga tushdi. Bu holat nafaqat suv manbalariga tahdid solib, balki yozgi yong‘in xavfini ham oshiradi. Ayniqsa, Colorado daryosi havzasida suvni bo‘lishish bo‘yicha yangi kelishuvlar izlanayotgan paytda, bu muammo yanada og‘ir ahamiyat kasb etadi.

Qor qoplamasining ahamiyati

Qor qoplamasi qishda yog‘ilgan qorning erishi orqali bahor va yozda daryo, ko‘l, rezervuarlar tizimiga suv yetkazib beradi. Normal sharoitda bu suv 40 million odamni, qishloq xo‘jaligini va sanoatni sug‘oradi. Ammo hozirgi ma'lumotlarga ko‘ra, 2024-yil 12-fevralga qadar, 9 g‘arbiy shtatda qor qoplamasi o‘rtacha darajadan 50% ga kam bo‘lib, o‘n yillik rekord darajasiga yetdi.

Isitish va yog‘ingarchilik o‘rtasidagi paradoks

Ko‘plab hududlarda yog‘ingarchilik darajasi o‘rtacha yoki undan yuqori bo‘lishiga qaramay, issiq haroratlar qorni yog‘ga aylantiradi. 7 000‑9 000 metr balandlikdagi tog‘larda ham yog‘ yog‘adi, lekin qor shaklida qolmaydi. Natijada, suv havzaga yetib borishdan oldin eriydi, bu esa qor qoplamasining umumiy hajmini kamaytiradi.

Yong‘in xavfi va ekotizimga ta'siri

Qor qoplamasi kamayganda, tog‘ o‘rmonlari tezroq quriydi. Quruq o‘rmonlar issiq faslida yong‘inga nisbatan sezgir bo‘ladi. Shuningdek, yong‘in o‘tkazilgan hududlarda qor tezroq eriydi, bu esa keyingi yillarda yanada kamroq suv yig‘ilishiga olib keladi.

Colorado daryosi bo‘yidagi suv siyosati

Colorado daryosi 7 shtatga suv yetkazib beruvchi asosiy manbadir. 1922-yilda tuzilgan eski kelishuvlar bugungi iqlim sharoitiga mos kelmaydi, chunki daryo oqimi kamaymoqda. 2026-yilga qadar amal qilayotgan vaqtinchalik qoidalar muddati tugaydi, lekin yangi kelishuvga erishish uchun belgilangan muddatlar ham kechikmoqda.

• 2024-yil 12-fevral: Qor qoplamasi o‘rtacha darajadan 50% ga past.
• 2026-yil: Eski suv bo‘lishish qoidalari muddati tugaydi.
• Valentins kuni (14-fevral) soat 00:00: Yangi kelishuv uchun oxirgi muddat.

Kelajak uchun ehtimoliy yechimlar

Mutaxassislar, qishning qolgan qismida kuchli qorli bo‘ronlar kelishi mumkinligini aytishadi, ammo bu ham yetarli bo‘lmasligi ehtimoli yuqori. Shuning uchun, suvni samarali boshqarish, suv tejash texnologiyalarini joriy etish va iqlim o‘zgarishiga moslashish zarur.

Qor qoplamasining pasayishi, suv tanqisligi va yong‘in xavfi birgalikda G‘arbiy AQShni ekologik, iqtisodiy va siyosiy jihatdan sinovdan o‘tkazmoqda. Bu muammolarni hal qilish uchun ilm-fan, texnologiya va siyosiy qarorlar birgalikda ishlashi lozim.