EU Shein platformasini “addictive dizayn” va noqonat mahsulotlar uchun tekshiradi

Yevropa Ittifoqi Shein onlayn savdo platformasiga qarshi rasmiy tekshiruvni boshladi. Frantsiya nazoratchilari o'tgan yili saytida bolalar ko‘rinishidagi jinsiy o‘yinchoqlar (sex dolls) ro‘yxatini topgan edi. Natijada, Evropa Komissiyasi Sheinning bu kabi noqonat mahsulotlarni blokirovka qilish tizimlari Raqamli Xizmatlar Akti (Digital Services Act – DSA) talablariga mos keladimi, shuningdek, platformaning kontent tavsiya algoritmlari va “addictive dizayn” (g‘amxo‘rlikni oshiruvchi dizayn) jihatlarini o‘rganadi.

DSA va onlayn platformalarning majburiyatlari

Raqamli Xizmatlar Akti, Yevropa Ittifoqi ichida internet xizmatlari ko‘rsatuvchi kompaniyalar uchun yangi qoidalarni belgilaydi. Unda platformalar foydalanuvchilarga zararli yoki noqonat kontentni tezda olib tashlash, shaffof tavsiya tizimlarini taqdim etish, hamda foydalanuvchi ma'lumotlarini himoya qilish majburiyatlari qo‘yilgan. Sheinning bu talablarni qanchalik bajarishi tekshiriladi.

Addictive dizayn – qanday ishlaydi?

Shein foydalanuvchilarni ko‘proq xarid qilishga undash maqsadida o‘yinlashtirilgan elementlarni qo‘llaydi: ball to‘plash, mukofotlar, darajalar va maxsus “flash sales”. Bu tizimlar foydalanuvchi e'tiborini uzoq muddatga ushlab turadi, lekin bir vaqtning o‘zida “g‘amxo‘rlikni oshiruvchi dizayn” deb baholanadi. Tekshiruv doirasida, bu elementlarning foydalanuvchi psixologiyasiga ta'siri, ayniqsa yoshlar va bolalar orasida, baholanadi.

Kontent tavsiya tizimlari va shaffoflik

Sheinning tavsiya algoritmlari foydalanuvchining qidiruv tarixi, ko‘rilgan mahsulotlar va sotib olish odatlarini tahlil qilib, shaxsiylashtirilgan mahsulot ro‘yxatlarini taqdim etadi. EU tekshiruvi bu algoritmlarning qanday ishlashini, ularning qaror qabul qilish jarayonini va foydalanuvchiga qanday ma'lumotlar ko‘rsatilishini aniqlashga qaratilgan. Platforma tavsiya tizimining shaffofligi, ya'ni foydalanuvchiga nima sababli ma'lum bir mahsulot taklif qilinayotganini tushuntirish, DSA talablaridan biridir.

Ilgari surilgan noqonat mahsulotlar

Sheinning ro‘yxatida bolalar ko‘rinishidagi jinsiy o‘yinchoqlar, ya'ni “child sexual abuse material” (CSAM) deb ataladigan kontent topilishi, platformaning mahsulot nazorati tizimining yetarli emasligini ko‘rsatadi. EU tekshiruvi, bu turdagi mahsulotlarni aniqlash va blokirovka qilishda avtomatlashtirilgan filtrlash, foydalanuvchi xabarnomalari va hamkorlik mexanizmlari qanday ishlashini tahlil qiladi.

Tekshiruv natijalari va kelgusidagi ta'siri

Agar Shein DSA talablariga mos kelmasligi aniqlansa, Evropa Komissiyasi jarimalar, mahsulot ro‘yxatini cheklash yoki hatto platformaning Yevropa bozoridan chiqarilishi kabi choralar ko‘rishi mumkin. Bunday qarorlar butun e‑commerce sohasiga, ayniqsa, foydalanuvchi ma'lumotlari va tavsiya algoritmlari bilan ishlovchi kompaniyalarga katta ta'sir ko‘rsatadi.

Shuningdek, bu tekshiruv boshqa onlayn savdo platformalariga ham o‘z tizimlarini qayta ko‘rib chiqish, foydalanuvchi xavfsizligini oshirish va DSA talablari bilan moslashtirishga undaydi.