AQSh Pentagonining dron va avtonom jang texnologiyalariga 54 mlrd $ talab

Amerika Qo'shma Shtatlari Pentagonining keyingi fiskal yili uchun taklif qilayotgan byudjetda, dronlar hamda avtonom jang texnologiyalariga 54 milliard dollar ajratish rejalashtirilgan. Bu summa ko'plab mamlakatlarning umumiy harbiy byudjetidan ham yuqori bo'lib, yangi avlod harbiy texnologiyalariga bo'lgan ehtiyojning oshganligini ko'rsatadi.

Dronlar va avtonom tizimlar: Nima uchun muhim?

Dron – inson haydovchisiz, radarlarga kam sezilarli, yuqori balandlikda yoki pastda uchib, kuzatuv yoki hujum vazifalarini bajaruvchi uchuvchi platforma. Avtonom dronlar esa sun'iy intellekt (AI) yordamida o'z qarorlarini mustaqil qabul qiladi, ya'ni operatorning bevosita nazorati talab qilinmaydi.

• Tezkor javob: Dronlar bir necha daqiqada maydonni o'rgana oladi va maqsadga qarshi harakatni amalga oshiradi.
• Kam xarajat: An’anaviy samolyotlarga nisbatan qurilishi va qo'llanilishi arzonroq.
• Kam xavf: Inson haydovchisiz bo'lganligi sababli, harbiy xodimlarning jon xavfi kamayadi.

So'nggi yillarda dronlar qanday o'zgarib bormoqda?

Amerika harbiylari MQ‑1 Predator va MQ‑9 Reaper kabi katta dronlar bilan uzoq muddatli tajriba to'plagan. Ammo Rus‑Ukraina urushida kichik kvadrakopterlar va bir martalik “raketa‑dron”lar sahnaga chiqdi. Bu dronlar 20 000 dollarga yaqin narxda ishlab chiqarilib, havodagi mudofaa tizimlarini ham qiyinlashtiradi.

Irondan kelgan dars: Shahed dronlari

Ukraina va Yaqin Sharqda Irondan ishlab chiqarilgan Shahed dronlari katta shaharlar va energiya infratuzilmasiga hujum qilishda samarali bo'ldi. Ularning arzonligi (taxminan 20 000 $) va katta soni havodagi mudofaa tizimlarini ortiqcha yuklaydi. AQSh ham ushbu dizaynni tahlil qilib, o'zining versiyasini yaratishga harakat qilmoqda.

Amerika‑Xitoy raqobati va AI‑dronlar

Amerika va Xitoy har ikkalasi ham AI‑yordamli dron koloni (swarm) texnologiyalarini rivojlantirishga katta mablag' ajratmoqda. Bu dronlar birgalikda harakat qilib, maqsadga tez va aniq yetib boradi, bu esa Tinch okean hududidagi potentsial mo'ljalga qarshi kuchli himoya chorasi bo'lishi mumkin.

Byudjet tasdiqlanishi va kelajakdagi istiqbollar

Taklif qilingan $1,5 trillionlik umumiy harbiy byudjet, Ikkinchi jahon urushidan beri eng katta yillik o'sishga ega bo'ladi. Ammo bu mablag'ni tasdiqlash Kongressga bog'liq. Agar tasdiqlansa, dronlar va avtonom tizimlarga ajratilgan $54 mlrd, sanoat bazasini mustahkamlash uchun alohida ajratilgan mablag'dan mustaqil bo'lib, mavjud texnologiyalarni tezkor joriy etishga yo'naltiriladi.

Natijada, harbiy sohada texnologik o'zgarishlar haftalar, hatto kunlar ichida sodir bo'lib, an'anaviy ishlab chiqarish jarayonlaridan farqli o'laroq, tezkor va moslashuvchan yondashuvni talab qiladi. Pentagonning sanoat bilan hamkorlikda bu imkoniyatni amalga oshirishga intilishi, kelajakdagi jang maydonida dronlar va AI ning o'rni yanada muhim bo'ladi.